עס צאג,; אמ1!;ןז אעפ6601 ,סא 2{עטדא תע11} 9'אעתס6841 8פ1ססזצ

צמאתממ1ז חפֿופתפוזצ /1611941ם 26תע9?1218 אעצעעדפ 9 .סא

18,/סטט

1,560 שזת116

{וט 0851016טן 11846 1008 016סט 1/118 {ס װס0011ז086זט 1חוסחזםוווזסת ווח/ט100-10ט80 .=) 201111060 5 11 20161 4 והז װ/0101610ב) 411161 67 10101111װ0 , 6115 זסט110חדס ז11161 {ס רז 1016171 104 8 //8ז0פ /6 5001

מצטדא מעזזז גנפזפפנצ עס א0ס1זדשסע 6011 מ/8ת660 מגזז1 תסע סאנפאטע מת84מז זאצסטע 1א/ טס 4 צטם דתא,ע אז /0595181? ממתזא פא,טעץ

אסזנזאמאטס?ע את8214968440 .ם /2,,/מ3/)2 סאג, מזטאעם

א נאת:) 8008 בפוסםס1צ 41 8,110 ,וו

9 211ע9 ,81,455 , 1451 11 1 4,

אט דאעס צססם תמפנסטפנצ 41 א10דע, א פדדעפט4-4 ,59 1א , 1דפ עט 1ד דע

60 881124מ19110פסנצ | 250-4900 413

)תע0ס. מע ויאע6אצ0ס80מגפ1נסמ1צ. ציעלעץ

עתד תסע ספאזספתאש? עס ןא,זא צתע4א תמ1ן1 תפ1וממנצ }ג,;11טסו1ם סתע8 ןעפ אק צ4ע1פ

;צם פעפונצסעע ,לע

4 1 01960ט) .ם 1006 1

1 1זט06ץט) 106 67 4716/ /ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6פ 1116 101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016 8160 208 06 +ז6ט10 1ס1011110011 16/3008 151911160118 0561 .כן /161

1010111115/6 800 614 5001 101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /רזזהבן 2 עס פמתאטזםץ סא פּמתעמזאתזא זא ז6116) 000 310615/1 8 1101

{ססתץפ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6װ00/66 סת 1 זסז1 002068 תסתק010ס עטס ע10 תסחהז1קפת1 סת 1 . ש016811014 100150 04 .151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8

1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1 תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .פאססט ;טס תז -1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תטצ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס -- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - צעסטצ 4018 0 +18צץקסס 6ע2061 תג 0(סת טסץ 1 .18061ט0ץ8ע01981121110 21 11גתזס צט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן

דאָס לעבן פון אַ אידישן אינג?

אַרױסגעגעבן פון צענטראַל קאָמיטעט פון די אירישע פאָלק שולן

יייבענונגען פון שאול ראַסקין

6 דס 1940 /8ס1עצמסש 65 2018 12401511 טם} 04 תתזי1זזאזאסס ז8תד1אעטס

=463( 5 0

בעבזיק איזאַ בוך פאַר און וועגן קינדער.

באַ אונדו איז מען נגעוואוינט צו באַטראַכטן יעדעם בוך,

װאָס שילדערם דאָם קינד, וי אַן ענין, װאָס נעהערט דורכאוים צום קינד, איז אויסשליםלעך אַ פּראָדוקט פאַר דער מאָדערנער שול און מיטן דערואַקסענעם לייענער האָט עס װינציק װאָס שייכות. מים װינציק אויסנאַמען, װי, ש לום עליכ מ'ס קינדער-מעשיות, יעקב דינענזאָנס קינדער-נאַװעלן, און יחודה שטיינבערנ'ם קנדי דער דערציילוננען -- ווערן אַזעלבע ביבער אױסנעשלאָסן פון אַלנעמיינעם לייענער. לאַד איך דאַריבער איין דעם אלגעמיינעם לעזער זיך צו באַקענען מיט דעם אינהאַלט פון פאַלננדיקן בוך, שליסן באַקאַנטשאַפּט מיט מיינע קליינע פּאַרשױנדלעך און זייערע נאָענמע. איך וויל האָפן, אַז מיין באַשײדן ווערק וועם אויפוועקן אין זייערע נעמיטער װאַרעמע דערינערוננען פון אַ וועלט, װאָס איז ערשט געווען...

פאַר די קינדער פון דער מאָדערנער שול און אידישער חיים, האָף איך, וועם מיין ווערק זיין אַ מין נעשיכמע פון אַ קינדערוועלם, װאָס קייטלט זיך ענג מיט זיערער. דער קינדערשער לעבנסשמיינער, כאָטש אַביסל פרעמדלעך פאַר זיי, וועם דאָך זיין פאַר זי אַ נעפינם... דער ,חיימישערי פאָלק-לאָר, דער קינדערשער, פון אַזאַ נאָענטן אינטערעם, אַז עם וועט כדאַי זיין זיך מיט אים צו באַקענען.

ה. ר.

0

= ימ

: , ארי יט

יי =

טארד = יט

: : 3 יי אע י2 אנ יט :

אי

: : 1 ע א" ייט 48

יט יז

יא

פי

* 4 קר אאצוגאן

אינדרויסן ווייט אַ ווינם און סישנייט

אַף נאַניקעם און דעכער.

עם ליינט די נאַכט זיך שאַכט אַף שאַכט און װואַקסט נעדיכטער, העכער.

אינדרויסן שמייט אַ שמאָט פאַרשניים, די נאַסן זילבער-נרויע,

אַף איינער פון די נאַסן זיצמז

אַ שמוב מים לאָדן בלויע.

אין שמוב איז דאָ אַן אַלקערל, אין אַלקערל -- אַ שפּינל,

אַ זיינער און אַ לעמפּעלע, און סיהעננט אַ ליידיק ווינל,

דאָם לעמפּל קלימפּערט אַפן װאַנט, דער זיינער-אומרו רעשט זיך,

אין חרובע ברענם און אַף דער שוועל די קאַץ, די ראַבע, וואַשט זיך,

-- װאָס וואַשט זי זיך, די נאַשערןן?-- ווינקט פילעמפּעלע צום זיינער. ‏ - זי ריכט זיך, אַז אין דער-אָ נאַכם

אַ נאַסם זאָל קומען ?... פרענ איר!

=

די מיר פאַרשלאָסן און פאַרשפּאַרם, דער מויער, צונעריגלם,

דער לאָדן, וי אַ מיינער בריוו, פאַריחתמיעם און פאַרזינלם,

מאָ, װאַס זשע װאַשט זי זיך באַם שוועל? װאָס איז זי מיט דעם אויסן?--

דער נאַסם וועם קומען חיינט באַנאַכם נאָר נים פון ווייסן דרויסן..

א א א

אינדרויסן שניים, אַ בורע ווייט,

די טעלענראף-סמאַלבעם ברומען-- פון אַלְקער קלינגט אַ נלעקעלע:

-- כיבין דאָ!... איך בין נעקומען!..

בעבזיק זעט די זון.

ר האָט די איינעלעך פאַרנאַפם דג צום פענצטער אויפנעהויבן;

0 | דערזען צום ערשמן מאָל די זון

ג) זיך רוימלען אַף די שויבן.

ער פילם חינטערן קעפּעלע

אַ האַנט, אַזאַ געטרייע

און ביי די ליפּעלעך די ברוסם דער מאַמעם -- אַ מחיה !

ער נים אַ צי.... פאַרלירם... נעפינם.. פאַרלירט ... נעפינט זי ווידער;

דער מאַמעם ברוסם איז װאַרעם, זים צענייט אין אַלע נלידער.

דער אויוון ברענט, עם שטייט אַ טאָם אַף קוילן, רויט צענליטע.

אין ווינקל לינט אַ הענדעלע געפּענטעם צו דער שחיטה.

און בעבזיקן נעפעלם דער פלאַם,

די קוילן וי זי נליען.

נאַר װאָס איז דאָם, װואָס טריפעט זיך? װואָס וויל און קען ניט פליען!?

דורכן פענצטער אָבער שמראַלט די זון און װאַרעם קליננט דער הימל,

און בעבזיק שליסם די איינלעך

און נים זיך אָפּ צום דרימל,

ק 4

1;

ױ יז אט

: זט א יט א ן שאט יו ןוי

די

א א אא א : : א א א א וו א : 0 : : הֹ * : : : עטאט וו ) : 7 - : צאטער. וו יי 2 = | ָׂ א אי ר אי א : | 6 א גי +)ן, +י 0 א א | | י א : : | : + א א א

א װ 0 בי א

מאַכליע די ,באָבע"

10

מאַכליע, די , באָבע'"

צן קאָפּ מיט אַ קופּקע,

אַ האָרב אין פּאַנטאָפל, א |פאַרושאַװערטע ברילן, אַנאָז-- אַ קאַרמאָפל.

סע מאַכליע די ,באַבע". און מאַכליעים זכרון -- א פּנקם פון נעמען,

פון יחום און יאָרן...

אַ האַלב פון דעם שטעמל-- ווער עלמער, ווער אינגער -- נעמוזם האָם אַדורך

דורך מאַכליעים צען פינגער...

-- דער אַלטער בית-חיים -- זאָנט מאַכליע -- איז חייליק, איך האָב אין די קברים

אַ היפּשלעכן חלק.

וי פיל פון די ביינער פאַרמאַכט אין די קברים, האָב איך דאָס געוויקלמ, געווינם אַף מיין אָרעם. --

* און מאַכליע, אַזױ וי אַ באָקסער געבויגן; מיט אירע כמעם שוין פאַרלאָשענע אויגן,

11

באַם ליכט פון דער זון און באַם שימער פון שמערן, נאָסס חימערן איז זי

באַם נם פון נעבערן...

ווער קען אַזױ טרייסטן, וי אירע צוויי לִיפּן ? וי אירע צען פיננער, -- אַ נאָפּל פאַרקניפּן ?

און מאַבליע קאָבט יאַיבלעך, בראָקט לאָקשן, באַקט קוכן ; מום אייננעמאַכמץ פרענלען און מום אים פאַרזוכן,

מום קינדערלעך באָדן, מום ווינדעלעך ואַשן, טוט חיטן די קאַץ און

די דינסט -- זאָל ניט נאַשן.

-- מאיז, באָבעני, שפּעם שוין. די נאַכם באַלד פאַרלאָפן.

-- צוערשט זיך אָפּפּאָרן,

און נאָכדעם ערשט שלאָפן,

און מאַכליע לייענט קריישמע ווען סינעמט שוין שאַרײען אַף מאָנ, און די הענער

אין דאָרף נעמען קרייען.

דער רוגן

ש ין ווינעלע אַ אינגעלע, שץ אַ צאַפּלדיקם, אַ זשוואווע. } צוויי חענמעלעך, צוויי פיסעלעך --

צוויי איינעלעך, װוי שרעטעלעך,

און ליכמיק וי דער שפּינל,

דער אומרו ווינט זיך אַף דער װאַנם, -- איז ברונז אַפן ווינל:

-- קוק אַן, וי סיקרימט זיך מיר דאָם נאָך ! אַן עזות ! װוי נעפעלם דיר?1...

האָט נאָר קיין דרך אריץ נישטן,

קיין אָפּשײ ניט פאַר עלמער!

איך ווינ זיך דאָ שוין דורות לאַננ, פאַרזשאַווערט, אַלט נעװאָרן ...

מיר דאַכם כיהאָב אויסנעווינם פון זיך אַ אייביקיים מים יאָרן.

עם הערט זיך איין דאָס ציפער-בלאַם און סאַלמע האַרץ נעמט קלעמען. ער טוט אַ רוק די ווייזער צוויי

און כמורעם אָן די ברעמען.

18

דאָס קריאת שמע לייענען

14

ווט מאָרנן, ליכמיק אינגעלע!

| נאָר, שאַ! ניט שיין צו וויינען: זאָל אַנאַנצע נאַס מיט אינגעלעך ןטש וװועט קומען קריאת שמע לייענען: אל מלך נאמן---

אוי, אינגעלעך, וי וויזעלעך,

מים עפּל-דויטע בעקעלעך,

מיט קאַרשן-שװאַרצע אייגעלעך!

מיט קעלכעלעך, וי גלעקעלעך: אל מלך נאמן---

-- װאָס פינקלען זיי, די איינעלעך? װאָס פּאַליען זיי, די בעקעלעך? -- דער באָבעס מאַנדל-ביינעלעך, קישמיש און האָניק-שטעקעלעך : אל מלך נאמן---

דו זעסם אין ווינט וי סיפלאַטערן קאַפּאַטקעס, מלית-קטנידלעך? אָפּצאַסן, פּיאַטעס, שטיוועלעך און לאַנגע דינע שאָטנדלעך? אל מלך נאמן---

מיט עקעלעך פאַרריםענע, צעשראַקן שפּריננען צינעלעך און קאַטשקעלעך און חינדעלעך מיט צאַפּלדיקע פלינעלעך.

אל מלך נאמן{ן---

און זע : באם שוועל דאָס קעצעלע.

עם וואשט זיך מימן צינגעלע:

עם קומען נעסט... חברימלעך--

נום מאַרנן ליכטיק איננעלע!! אל מלך נאמן---

רב זימלס חלף

לאָם לעמפּל צאַנקט נאָך פון באַנאַכמ א דער זיינער-אומרו װואַרפם זיך :

-- אַ מנין זידאַ! -- רב זימל וואו?ל!-- רב זימלם חלף שאַרפט זיך,

עס הוםמן שמיוול אַפן שניי,

עם נענעצט אוף דער מויער.

דער אינדערפרי איז בלוי װוי שטאָל-- רב זימלס חלף. - בלויער!

די שוואַרצע פּאָלעם אַפן ווינם : אָם פלים ער און אָט פאַלט ער.

די לופט איז וי דער פּחד קאַלט -- רב זימלס חלף, -- קאַלטער.

-- װאָס איילם ער זיך אַזױ פאַרטאָנ !

-- ער איילם, מסתמא דאַרף ער !

דער ווייסער פראָסט איז שאַרף וי פּיין -- רב זימלס חלף -- שאַרפער.

די זון בליצט אוף, דאָס פענצטערל ווערם ליכמיק-נרין און נרינער. פון אַלקער צים אַ דין געוויין -- רב זימלס חלף. - דינער...

16

-- רב שמחה װאָלעך, מנדק!... און רב זיידל סאַמעמ, קואַטער!

דאָס קינדיש לייב איז נלאַט וי זייד-- רב זימלם חלף-- נלאַמער!

רב שמחה איילט זיך:-- מוהל, נדד-ו-ו-ויד-!וָ! (ניט דאָגעדאַכט, אַ טרינקער...)

רב זיידל מאַכט עם פיפיק, פלינק --

רב זימלם חלף, פלינקער ...

דער קאַלטער מזרח זשאַרעם אוף, די לופט, דורכזיכטיק, לויטער.

די שויבן ווערן שאַרלאַך רוים -- רב זימלם חלף-- רוימער...

עם קלינגם אין דעם געווימל אוף אַן אָפּנעשײדמער נאָמען...

עם צימערם אוף אַ בלייכע ליפּ, און עמעץ ענמפערט אַ מן!

ֶער זיינער מורמלם אינדערשטיל, דאָס לעמפּעלע פאַרמראַכט זיך: לש -- ווי, זאָגסטו, הייסט דאָס אינגעלע? א -- מע רופט אים ב וזי, דאַכט זיך,

(

2

די קאַץ באַם אויוון כאַפּט זיך אויף, איז פּלוצים װואַך געװאָרן,

-- אָ האָסמו דיר אַן עדות'טע... דער אמתיער זכרון !

-- זיין טאַטע רופט אים, וועווריקל, די מאַמע -- פיצל, ברעקל :

די באָבע רופט אים ב-ע-ב-זיי-ק"ל ! די שכנח -- וויזל, שנעקל!--

דאָס לעמפּעלע דערלאַננגט אַ פּאָרשק, און נעמט פאַרשלאָפן שמראַלן:--

די אַלשע רופם אים, ב-ע-ב-זיי-קיל-ל--ל!?

איז דאָך ניט שייך... פאַרפאַלן ז

די אַלטע, אַז זי שפּאַרט זיך איין,

איז ניט צום איבערשפּאַרן.

און ב עבויק לינט איןוינעלע, - אים חייבם נישם אָן צו אַרן.

ער שלאָפט נאָך נים... די איינעלעך צום באַלקן, שמאַרק פאַרנומען:

אין אַלקער פלים אַרום אַ פליג

און הערט ניט אוף צו זשומען,

אָם איז זי דאָ... אָם איז זי דאָרמ,

און פּלוצים -- האַ ?... וואו איז זי?

-- באַם שפּין אין נעץ... זי ראַננלט זיך, און יאָמערם :--- ב-ו-ז-י ! ב-זיזיי !--.-

--- פונװאַנען ווייסט זי וי ער הייסט ?! --- זי ווייסט נים... נראָד נעטראָפן, היינט ניי דערפרענ זיך, אַז זי וויינם, און, -- סיקינד איז אייננעשלאָפן.

17

בעבזיק האַלטניט פון באָדן זיך

-

ער קאָפּ מיט דער קופּקע, אַ שד, אַ ניט-נוטער! דערקוטשעט און מוטשעט; אין טוים אַריין טוט ער.

אָם נאָר װאָס נעוויקלם און.--זויקלם שוין ווידער און מאַפּט אים און קנעם אים און ציט אים די גלידער,

18

ער קען זיך אין ווינל קיין אָרם נים נעפינען: אַנענעץ מון קען ער זיך אויך ניט פאַרנינען.

אָט, וי נאָר ער איז זיך צום גענעצן מכין, איז תיכף : ,טפיו-טפיוײ... אַז עם נלוסם זיך אַזש ברעכן.

נאָר דאָס װואָלם ער וי סע ניט איז שוין פאַרטראָנן -- דאָס ערנסטע פון ערנסטן באַ אים איז דאָס באָדן !

-- אַ סנולה צום נזונם און צום װאַקסן אַ מיטל!-- דאַריבער? דאַרף קאָכן דאָס װואַסער אין ביטל ?!

און װאַסער פון פאַס װאָלם, חלילד, נים טוינן? און װאָס דאַרף מען זייף, אַז, -- עס עסט אין די אוינן !

װאָס דאַרף מען דאָס קעפּעלע שייערן, רייבן ? באַלד וועט אַף דעם נאָר שוין קיין האָר נימ פאַרבלייבן.

און װאָס דאַרף מען דריליעווען דאָס נעזל מים װאַמן? און אַז סיאיז אַביסל פאַרליינט, װאָס קען שאַטן ?

ערשט נום ווערט אים דאַן בעת די באָבע, די צרדו נעמט שעפּטשען און מורמלען, שפּרעכם אִם אַן עין-הרע.

ער חערם זי שוין אָבער וי מרייטל דעם קאַמער. ער מאַכט צו די איינלעך די בלויע און--פּמור!...

בעבזיקלס באָבע

8 ין שמוב דריים אַרום זיך אַ ליכמיקע באָבע אןן שמייכלם און שעפּטשעם 2 און קלייבמ עולם:הבא. אַ קליינטשיקע איז זין

אַ פלינקע, אַ זשװאַווע. אַ קול פון אַ נלעקל, אַ נאַנג פון אַ פּאַווע.

צוויי איינעלעך האָט זי

וי שטערנדלעך ריינע, װאָס שמייכלען און וויינען באַם צאינה-וראינה.

צוויי הענטעלעך האָט זי וי ליאַלקעם, ווי מאָקן, װאָס העפמן און שמריקן און צירעווען זאָקן.

צוויי ליפּעלעך האָט זי, װאָס שמייכלען כסדר, אַזױ וי זי װאָלמן געמאָן זיך אַנדר...

בראָך-מאָנ און זי זיצט שוין באַ בעבזיקלם ווינל

און שפּינלם אין אים זיך אַזױ וי אין אַ שפּינל.

19

און בעבזיקן איז אויך

די באָבע נעפעלן;

דער עיקר די ברילן,

דער האַלדו מים די קרעלן,

און באָדט אים די באָבע, איז ער זיך מחיה !

די הענטעלעך אירע אַזױנע נעטרייע! /

דאָם װאַסערל לאַסטשעמ, דאָס ביטל -- אַ רחבות ! נאָר דאָם, װאָס זי קיצלמז אים הינטער די פּאַכװעס

און קנע אים דאָם בייכל,

און ציט אים די נלידער,

און רייב אים דאָם קעפּל, -- איז שמאַרק אים דערווידער...

נאָר זי, -- זי וויל נאָרנישט

נים הערן, ניט וויסן :

דאָס װאַסער ווערט קילבלעך,-- איז דאַרף מען דערניםן... -

-- אַזױ נאַר?!-- קלערם בעבזיק -- עם ווילט זיך דיר שפּילן ?-- --

אַ פּליושק מיט אַ פיםל

און פּליוך אַף די ברילן,

א פּאַמש מים אַ צוויימן... די ביט לויפם שיר איבער, די באָבע אַ נאַסע אַזױ װי אַ ביבער.

נאָר זאָל עם איר אַרן ?! אַזױ וי לחכעים צעשמראַלט זיך איר פּנים פון ליכטיקן נחת.

אַפן פענצמער לינט די קאַץ און די זון נייט אונטער, נאָלדיק מינעט זיך איר פעל און די איינלעך-- צונטער,

און די מולטער-אויערלעך, ראָזער מומערפּערל

און די לאַפּקעלעך, בורשמין און די נעגל, פּערל,

בעבזיקן איז פרעמד די קאץ,

פרעמד און -- פאָרם אים קענטלעך..

יאָ, צי ניט -- נעפעלם זי אים, שמרעקט ער אוים די הענטלעך.

-- ג-ע, ג-ע, ג-ו, ג-ו-ז, קום אַהער!-- בעבזיקם איינלעך ברענען. פּלוצים !-- זי פאַרענדערם זיך... נאַרנישט צו דערקענען!

21

22

פּאָפּעליאטע נרוי די פעל, סיעקל לעננער, דינער

און די איינלעך פינקלען נרין, ווערן נרינער, נרינער,

און די ראָזע אויערלעך,

עפּעם לאַנג און שפּיציק און די נענל שמעכעדיק שוועבלדיק און בליציק.

בעבזיקן געפעלט אויך די! און ער חייבט אָן ברומען : גיעיגיע...נ-ו, ניו, קעצעלע!

פויל זיך ניט צו קומען,

מאַטע-מאַמע הערם זיך איין,

וי דאָס פּיצל פּלאַפּלמ.

קוועלט באַם מאַמן אָן דאָם האַר'ץ און דער מאַמעם צאַפּלט.

-- הערסט, דאָס קינד זאָנם מאַמע שוין! -- ניין ! בפרוש מ-אַים-ע!

מישט די באָבע זיך אַרײן;

-- סיקינד זאָנט נאָר : ,א-ק-א-ט-ע"!

מאַטע-מאַמע אַמפּערט זיך, שמייכלם, בעם זיך איבער------- אָוונט. מונקל. מונקלער. נאַכט. שמערן-ליכם און שמיבער,

ש אַך די לאָדן אויף, מיין קינד

/: /עשקג) און דאָס פענצטער עפן. כזויל אַ קוק מון, װי דער רויך פאַלם פון דאַך און מרעפן,

אויב סיוועט רעגענען נאָך היינט, אָדער אפשר מאָרנן. --

און אַז זי וועם מרעפן פּונקט-- דאַרפט איר זיך נים זאָרגן.

מחמת זי דאַרף וואַשן נרעמ, וויל זי מאַקע וויםן.

אַף איר מזל קען עס חיינמז אַנהײבן צו ניסן...

אַלעס ווייס דאָס באַבעלע ! װאָס זי זאָג= איז קודש !

-- מאָרנן איז דער מולד שוין... שבת איז ראש חודש--

מרעפם 1 וי זי װאָלם זיין אַ לוח; לוים דער זונ'ס פאַרנייען,

ווייסט זי אויב סיוועט זיין אַ פראָסט, אָדער עם וועט שנייען...

וועמ אייך מרעפן אקוראַמ, לויטן בוחיייס ברומען,

צי דער פרילינג איז נאָך וויים און ווען ועם ער קומען...

היינט האָט זי באַמערקט אַ שװאַלב אַפן נלחים מױער;

שװאַרצע פלעקן ערד אין שניי

און אין פעלד אַ פּױער.

--נאָכן ווינט ער! דאַנקעןנאָט!!!-- באבעם אוינן שמראַלן.

אַז זי וויל און שפּאַרם זיך איין, --

פירם זי אוים... פאַרפאַלן !

אַרעגן גײט

צוין וויגל לינט בעבזיק,

די איינעלעך אָפן,

9 | עם דונערם אינדרויסן

און לאָזם אים נים שלאָפן.

אין חימל די װאָלקן --

נעדיכם וי אַ סמאַדע.

דער ווינט שמעקם מים פרילינג, וועם רעגנען אַוודאי.

נעמראַפן! אַ רענן

אין פענצטער נעמם שפּריצן. די דונערן שפּאַלמן

זיך צווישן די בליצן...

עס צינדן זיך שויבן

און בליאַסקען און שווינדלען. עם זיננען די דעכער --

דאָס בלעך און די שינדלען.

עם שפּריננען די חייזער, די בלאָטיקע נאַסן -- דורך נאַלדענע רינגען און זילבערנע פּאַסן..

אַ, שיין קליננט דער מאַמעס פאַריכשופימער נינון; נאַר.-- זיס איז דער רענן, אויך ער קען פאַרװיגן,

פאַרמייען, באַרױישן, פאַרשליסן די וויעם--

דער שלאָף און די מידקיימ, אין רענן -- אַ חיות !

בעבזיק שרעקט דיגענדן

א ץ אָס טאַפּט אים די מאַמע דאָס קעפּל? ן ונק װאָלט בעבזיק אַבעלןזיין וויםן ; : : ר ר 2

די באָבע, פאַרזאָרגם, --- נאָר זי שמייבלט,

זי שמייכלם און קלעפּ צו דעם וויגל,

-- דעם קינד, דאַכט זיך, שניידן זיך ציינדלעך, װאָס וויינסטו, דו נאַרישע צינל!

און בעבזיק קעןסתםנים פאַרשמיין: װאָס דאַרף ער, װאָס מוינן אים ציינדלעך? די בריסט זענען ווייך, אַ מחיח

און מילך האַם דאָך נאָרניט קיין ביינדלעך !

די מאַמע מאַפּט אים דאָם קעפּ?

דער מאַטע איז אויך דאָ, צום רומל,

אויך ער זיפצט און מאַפּט אים דאָס קעפּל; -- נעדאַרפם אפשר רופן דעם רופא?... אים מאַכן אַ זייפענע צעפּל?---

די באָבע, זי קוקם אויף דער מאַמען, זי שמייכלם און קוק אויפן מאַטן ; -- דעם רופא 1? און איך, װואָס ? בין חולה ? אַ צעפּל קען קיינעם ניט שאַטן!--

דער עסקווערם בעבויקן קש, ס'געפעלט אים ניט אַלץ מיטאַנאַנדער: דער רופא, די ציינדלעך, דאָס צעפּל

און ב עב זיקל ויינט זיך פאַנאַנדער.

-- הפּנים זי איבערנעשראָקן,

אפילו די באָבע, אַ סברה!--.

אָם שעפּטשען די ליפּעלעך אירע : זי שפּרעכט אים שוין אָפּ אַן עין-הרע.

ער פילט אַף זיין פּניס איר אָטעם,

אירע צערטלעכע, װאַרעמע פינגער,

די איינעלעך זיינע זיך שליםן,

די נלידערלעך -- גרינגער און גרינגער...

דאָם שעפטשען, דער באָבעם, ווערט שװואַכער, עס מישם זיך אים עפּעם אין קעפּ?...

---ווער שטייט לעבן ווינל? דער רופא ?!

װאָס החאַלט ער 3 אַ ציינדל ?!אַ צעפּל?----

-- עם איז נים קיין ציינדל, קיין צעפּל! סאַ נאָלדענע פיינעלע, איננל!

איך האָב דאָס נעבראַכט פון נן-עדן

און דאָס װאָס דו זעסט, איז זיין ציננל!--

דער ווייטער קרוב

ער מאַמע האָם נעבראַכט פון באַן, -שׁ פון ווייט אַ ווייטן קרוב.

7" 0 שִׂשְׂא נאָר זי איז דערפּאַר ניט ערב ..

וי קומם צו איר אַ קלעזמער נאָר? אַ רוים, האַרבאַמע אידל,

װאָס מראָנם אַ חויקער אַפן האַרץ און אין דער האַנט אַ פידל ?

װאָס טראָגט אַ פראַק און לאַננע האָר און מונקל-בלויע ברילן?--

מכבד אָבער איז זי אים,

און בעם אים, ער זאָל שפּילן.

די באָבע ברעננט אים מיי מים וויין,

ער ניסט... ער גיסט זיך אונטער..

דער רוימער מרינקף, דער רויטער שליננט, דער רוימער ווערט שוין מונטער..

דאָך דיננט ער זיך: אָט וויל ער יאָ, אָם וויל ער נים... אָם.-- וויל ער ! דער מאַמע מראַנט אַריין דעם שאך -- אין שמוב ווערם שמיל און שטילער,

דער זיינער בעבעם שלעפעריק, דער לאָמפּ קוק מיד אַרונמער, דער מאַמע קיים דאָס בערדעלע, דער רוימער שמייכלם אונטער..

-- ער קער זיך מיט דער באָבן אָן ..--

און ב עב זיק װאַר און װאַרם, און װאַרם, אים קלעפּן זיך די וויעם.

ערשם שפּעם באַנאַכט דערהערט ער.---שפּילמ אַזױנם, װאָס איז אַ חיות!...

די נאַכם איז קיל, די נאַכט איז שמיל-- אַוודאי שפּילְט דער רויטער !

מען ווייסט נאָר ניט, װאָס וויינם באַ אים, דער פידל צי דער הויקער?

ציינדעלעך

טָעבזיק האָט צויי ציינדעלעך, א מאַכט ער מיט זיי חנדלעך :

זע נאָר, זע נאָר! באַבעלע! קוק נאָר אָן אַ ציאָבעלע. --

-- מיר פאַר דיינע ביינדעלעך ! אוי, װאָס פאַר אַ ציינדעלעך!

שאַרפע וי די מייוענע ! שטאַרקע וי די אייזערנע!

און אַזױנע קלאָרינקע! -- נריזשעם שוין אַ סקאָרינקע;

קייעם וי אַ צינעלע, אַלץ, װאָס לינ אין ווינעלע:

קישן, קאָלדרע, מענטעלע און זיין איינן הענטעלע...

ביז עם קומט צום צינגעלע-- מאַכט אַ נװואַלד דאָס איננעלע.

-- מיר פאַר דיינע ביינדעלעך!-- ב עבזיק האָט שוין ציינדעלעך!

אַזעקעלע זאַמד-שטויב

0

צום פּינטלט דאָס לעמפּל, 7 עם זשמורען די ווייזער, | אַ נרייזינרויע באָבע

שש גייט אום אין די חייזער.

צוויי ברילן, אַ שטעקן, אַ האָן און אַ קאָשיק; אַ זעקעלע זאַמד-שמױב צעפּולװערם אַף פּראָשיק...

מוק-מוק אין אַ מויער ! רוקירוק מיט אַ רינל! שאַר-שאַר מיט פּאַנמאַפל ! און אָט שמיים אַ ווינל!

-- װאָס װאָרקעסמו, ב ע ב זיק? די איינעלעך אָפן ?! מיין האַן וויל שוין קרייען און---דו ווילסט ניט שלאָפן?

מיין חאַן איז אַ בלויער, מים זילבערנע פלינלען; אַנאָלדענער קאַם און צוויי אוינן וי שפּינלען. --

די אַלטיטשקע בוינם זיך אַריבער צום פּיצל און מום אין דער נאָמביטשקע קוים דאָרט אַ קיצל,

אַ סמאָטשקע, אַ שטייבל, אַ קניפּל אים אין בעקל, דאַן נעמט זי אַ שמעק-טאַבעק זאַמד-שמױב פון זעקל

און טוט עם אַ פּראָשע דעם קינד אין די וויעם און ב עבזיק נעמם דרימלען און שמייכלען-- אַ חיות !

אין קאָשיק דער האָן פאָכם פאַנאַנדער אַ פלינל, און ווייעם און קרייעם אַריבער דעם ווינל,

עס שעפּטשעם די אַלטע, שפּרעכט אָפּ אַן עין-הרע : --צוויי שטערנדלעך בלויע--צוויי איינעלעך קלאָרע.

צוויי ציינדעלעך -- פּערל, אַ ציננל-- אַנלעקל; צוויי רייזעלעך רויטע, צו איינם אַף אַ בעסל... ‏

אַ סימן אַז איך בין געווען באַ דיין ווינל, מיין האָן לאָזם דיר איבער אַ זילבערנעם פלינל,

וועסט פליען און פליען און קומען בשלום צוריק צו דיין נעסט, מיט אַ נאָלדענעם חלום...--.

קלינג-לינג און כי-כי-- אַ געלעכמער, און צווישן-- צוויי שמערן, צוויי פּערל, צוויי רויזן, אַ קישן !

נגעינע און בויבו, װוי דאָם װאָרקן פון טויבן, עס שמייכלט דער מאָרנן אין בעבזיקלם שױבן

-- נום מאָרגן! נום מאָרנן!

81

אט 2

אונטער בעבזיקים ווינעלע

בעבזיק בייסט זיך

עאָס מוט זיך עם מים ב עבוזיקן? ברעכט פּיםקעם רק און כעסט זיך.

אַ בלבול אויסנעמראַכמ אַף אים :

מע זאַנט אין שמוב, --- ער בייסט זיך,

ו 0 י - * , 5 : ש 2 ירא זאו ב' , ין בי יו + = , ' יֹ יב יניס שי = 62 , זי 0 : ט : 14 ּ 0 5 0 ר 0 48 2 9 5 * * *

דער מאַמען היינט אַ בים נעטאָן, אין ברוסט בשעתץ זוינן,

פון ווייטיק איז נעװאָרן איר

אַזש פינצטער אין די אוינן.

--יאָ, ב עב זיק בייסם, ער בייפט! ער ביים ט} די שמוב איז פול מים סודות :

אַ משפט גייט אַף אים.,., און קנם !

דאָלעבעדיקע עדות !

אַרום דער מאַמעם ווייסער ברוסט, אַרום דעם ראַזן נאָפּל,

דריי שטערן-בלויע פּינטעלעך,

וי וואונדן פון אַ נאָפּל,

די באַבע זאַנט :-- אַ קינד איז נום אין אַסיען-ציים אַנמװיינען.

און, אַז די באָבע זאָנט מע גוט, װאָס דאַרף די מאַמע וויינען ?

נאָר אויך די באָבע איז דערביי,

אים דאַכט זיך אוים, צעמראָנן

און ב עבזיק וענדט די איינעלעך צו איר און וויל איר זאָנן :

38

-- איך האָב דאָך שוין דריי ציינדעלעך און סישניידן מיר זיך נייע;

אַ סקארינקע איז נאָר ניט שלעכ

און קאַשקעלע -- מחיה !

און אַז די מאַמע האָם די ברוסמז נעגעבן אים צו זוינן. -

האַט ער דאָס קעפּל אָפּנעקערט און צונעמאַכט די אויגן.

אַרום דעם ראָזן נאָפּעלע,

באַשמירם מים ליאַז מים שװאַרצן---- איז װאָס זשע וויינט זיין מאַמעלע? װאָס דריקם זי אים צום האַרצן.

ער פּרואווט פונדעסמווענן זיך פאָרם :-- סע פע!-- חלשות !-- ביטער!!!

און ב ע ב זיק הייבט דאָס קעלכל אוף און יאָמערט מים אַ ציטער.

בעבזיק קען קיין עולות ניט פאַרליידן

34

יבאָבע שלאַנם די פּאַדלע קאַץ אי פן און שלאָנט זי מכותירצח : אצ -- אַזאַ מרשעת ! נאָר אַפּן האַרץ || באַם קינד אַװועקנעזעצט זיך !

איז פויל וי הנוי, פּאָפּט נאַנצע נעכמז און ווענן מייז -- פאַרנעםן;

אַ לאָך אין ברוים, אין חײפּטל קרויט. דעם מחזור איר צעפרעסן--

-- אַן עולח-- טראַכט זיך ב עבויקל.- אַזױ אַ קאַץ באַשטראָפן !

פאַרװאָס זאָל זי אין ווינעלע

מים אים ניט טאָרן שלאָפן ?--

און ב ע בזיק װאַלם אַ בעלן זיין

זיין באָבעלען דערמאָנען:--

סיאיז קאַלמלעך אַפן פענצטער-נזימם.. . קיין ברעקל זון פאַראַנען!

יאיז האַרבמט... און סירעגנט אַפן גאַם, און וואלקנם, וויסט, זיך רוקן...

און דאָ, באַ אים אין ווינעלע

איז װאַרעם, ווייך און מרוקן.

און ער האָמ ליב איר מורקעניש, איר כרופּלען, קורצן אָטעם. און אירע לאַפּקעם אַפן האַרץ, -- אַז אָסור אויב עם שאט אים!

און דאָס װאָס זי האָט אָן די מייז, אין שמוב, זיך נאָר פאַרנעסן,

איז אויך קיין עולח ניט. װאָס איז? צי דאַרפּן מייז ניט עםן ?!

די ווייסע קאַץ, -- ער האָט זי האָלט ; אַ נומע און אַ שמילע.

ער בייסט און רייסט זי פאַרן עס, -- זי דראַפּעם נים אפילן.

דער וינ אינדרויםן ברונזט זיך,

דער רענן פּייקלט, מיוקעם;

דער אַלמער זיינער װאָרטשעם, קרעכצט, די קאַץ אין ווינקל מיוקעם.

36

און ב עבויק לינט איןוינעלע,

די בלויע איינלעך אָפן :

-- די באָבע האָט די קאַץ באַשטראָפט... דערפאַר, וועם ער ניט שלאָפן !

בעבזיק און דער שפיג?

ען בעבויקם וינל ש העננט דער בלויער שפּינל.

לאַכם צוריק פון שפּינ? אים אַרײין אין ווינל,

אַ צעשטראַלמער פּנים, --בעבזיק! איך דערקאָן אים!

נאַר די באָבע זיברונז: --טאַכטערל, װאָס טױנ עם?!

ווילסט גאָטם שטיינער גרייזן?! אַז מען מאָר נים ווייזן

קינדער פאַרן שפּינל... הערסט, מען מאָר ניט, צינל!--

באָבע שריים מען מאָר נימ. מאַמע זאָנט : -- סע גאָרנים !

-- אַלְטע זאבאָבאַנעם... כילעבן, אָן מכנות ! --

בעבויק לינטאיןוינל. שפּינלט זיך אין שפּינל,

קוקט און האָט הנאה: איינלעך -- ליכטיק-בלויע,

בעקלעך -- רויטע רויזן ; נאָלדיק-בלאַנדע קרויזן.

ליפּעלעך -- קאָרעלן און זי פּלאַפּלען, קוועלן...

עפנען זיך, פאַרמאַכן, צוויקלען זיך און לאַכן !

די באַבע מוט נים איינמאָל אָם אַזעלכע מאָדנע זאַכן,

כאָמש נעם און צי זיך אוים אַף דרערד און קייקל זיך פון לאַכן.

זי לויפט אַרױס אין הויף און ברעננמ פון דאָרם אין הויז צושלעפּן

אַ חון, װאָס שרייט און מריפּעם זיך, אָם, וי מען װאָל זי קעפּן!

7

די באָבע ראַנגלט זיך מים איר, פּאַרדריים איר ביידע פליגלען און דעקט זי איבער מים דער זיפּ און לאָז זי דאָרמן ליגן.

די באָבע פּרייכט און בייזערט זיך :

-- נעהערם אַ מענה-לשון ?!

רייסט איין די וועלם און-- ליינם אַן איי-- נים ווערם קיין חאַלבן נראָשן !

-- ווילסט ליינן זיך ? ליינ אָן דעם קאָפּ! װאָס איז דאָס פאַר אַ שרייען ?--

די שכנה זאָל דערוויסן זיך

און סאיי דיינם קומען לייען?...

נאָר ב עבזיק וייסט דעם סוד פון איי. די באָבע זאָנט:-- סאַ סברא,

אַ װאַרעם איי פון הינטערן עוף

איז נום פאַר אַן עין-הרע ...

איז, --- קויקלם זי אים זיבן מאָל דאָס איי איבערן שמערן:

-- אָם, וי דאָס אייעלע איז קלאָר, -- דיין ראיה זאָל דיר ווערן!...

אָמן!!!--

בעבזיק האָט צרות מיט זיינע נעג?

: עבזיק האָט נענעל, שש איז, וועמען זשע שאַם עס ? ה 60

א דערפאַר דאַרף מען פּענטען ר" א די הענט אים אין שמאַטעם+! -

באשר, ער וועם זיך צעדראַפּן דאָס פּנים ;

און הענטלעך אין שמאַטעס איז שענער?-- נזלנים!

די קאַץ האָט דאָך נענל

אַף אַלע פיר לאַפּקעם.

נאָך לעננער פון זיינע

און -- מראַנט ניט קיין שמאַטקעם!

װאָס קענען אים הענטלעך אין לאַפּענעם טוינן?! וי וועם ער עם קענען די פיננערלעך זוינן?!

און וי ווע ער איצ מים דעם קעצל זיך שפּילן ; און נעבן אַ כאַם

באַ דער באָבען די ברילן ?!

בננבח דעם קאַלך פון דער הרובע קאַלופּען ? באַם מאַטן דאָס בערדל, דאָס צינענע, צופּען?

און װואַלם אים די באָבע, די קלונע, כאָמש זאָנן, וי לאַנג וועם ער דאַרפן די לאַפּענעם טראַנן ?!

עם שמייכלם אין פענצמער אַריין די לבנה;

-- פאַרמאַך דיינע איינלעך, סיאיז אָן אַ סכנה !

די מירן פאַרשלאָסן, פאַררינלט די רינלען --

אַ מלאכל ביםמו...

די לאַפּענעם. - פלינלען!--.

ער פליטערם, ער פלאַמערט. און נאָך אים--- די באָבע.

און נאָך איר --- דאָס קעצל, שווימם נאָך וי אַ זשאַבע.

דורך װאָלקן און שמערן, פאַרביי דער לבנח;

אַלץ העכער און העכער -- עם, אָן אַ סכנה !

-- וואוהין און ביז װאַנען ?! -- הוש... חוש. נאַריש צינל; פון ווינל צום הימל...

פון הימל, --- צום ווינל!

41

ווייסעזעגלען דרי

3 קאַדראָנען שיפן בלייענע און איינע איז פון נאָלד, זי שווימם פאַרביי, מים זענלן דריי, דעם רויטן טויטן װאַלד, 4 אַ ווייסע פאָן, בש אין ווינט זאָנם אָן : -- היי, הי ! מיר לאַנדן באַלד !

עם לינט אַ שמומע שמאָט אין מאָל

און װאַר= באם בלינדן פּאָרמ.

-- די שיף פון נאַלד, -- אָם באַלד, אָט באַלד! און רירם זיך ניט פון אָרט !

-- אַ שװאַרצער ריף!

די שיף, די שיף !

זי זינקם. זי מרינקט זיך דאַרם !!!

שאַ. שטיל!... עם קנוילם זיך דער מומאַן.. . און שטאָם און פּאָר פאַרגייט.

און אַפן ים, וי ווייסער פלאַם,

די זענלן דריי צעשפּרײט.

עם האָט די נאַכם

צום פּאָרם נעבראַכמ

די שיף... עם שניים, עם שניים !

די ווייסע גאַס

: ם האָט אַ נאַנצע נאַכט געשניים שדדן און ב עבזיק איזנעשלאָפן

4 4 א ום = פאַרטאָנ האָט ער אַ ווייסע נאַם,

די דעכער און די נאַניקלעך,

די פענצטער, -- בלישטשען, נלאַנצן. דער קלויסטער און דעם נלחים סאָד -- פּאַרענדערם זיך איננאַנצן.

דעם באַלענאַלעם בויד אין נאַס אפילו זיך געביטן :

פון רעדער פיר איז איבער נאַכמ געװאָרן נאַר אַ שלימן !

דער קלאַנג פון חייזעריקן נלאָק קליננם אַנדערש בעתן פאָרן.

דאָס סקריפּן פון דער בויד איז אויך נאַר אַנדערש איצם געװאָרן.

די מענמשן אַפן נאַם, אין שניי -- פאַרענדערטע נעשמאַלטן.

אין בע בזיק'ם הויזאיז אויך ניט אַלץ נעבליבן וי באַם אַלמן..

דער אויוון פּלאַקערם אַף אַ קול, דאָס האָלץ אין חרובע זשאַרעמ, דעם מאַמנס אָמעם קנוילט זיך וויים, וי מ'וואָלם פון אים געפּאַרעט..

44

די קאַץ באַם חרובע וי אַ פויסט, אין שלאַף, האָט אויפנעקנוילט זיך; זי מורקעם שטיל און אָפּנעהאַקט, אָט וי זי װאָלם געפוילט זיך.

די באָבע זיצט באַָס פייער שטיל-- געװאָרן עפּעם גרויער --

אין פּאָדעלעק אַ גרויסער קנויל, און שפּיזלעך הינטערן אויער,

-- דער ווינטער האָט זיך צונעאיילם. -- און זי, -- זי דאַרף באַשטמאַפן :

דאָס קינד מים װאַרעמע זעקעלעך

און הענטשקעם פאַרן מאַמן.

נעיחיותיט מימן זומער זיך;

מיט וואױילמאָג זיך געזעמיקם... פאַרגעסן זיך אין ווינטער נאָר, פאַרנעסן און פאַרשפּעטיקמ.

די שפּיזלעך בלינצלען קענן פלאַם,

די הענט זיך פלינק באַװענן :

-- אוי, העלף מיר נאָמ1... ווייל, װאָס איך מו, איז נים פונמיינעמווענן...---

ער אויוון ברענם, אין חרובע פלאַמט, אין פענצמער נרוים דער מאַרנן. א דער נאַכט-לאַמפּ צאַנקט, קאכיקעם, הוםט, ןרקש ווייץ האַלדז װאָלם אים געװאָרגן. גע דער זיינער קוקט פון װואַנט אַראָפ -- אַ פּנים -- נעל מים זאָרגן,

די באָבע פּאָרעט זיך אין קיך,

פון קעלם אין דרייען געבויגן,

און אַף אַ באַנק זעקם ווייסע נענדו, די פיסלעך אויסנעצויגן.

די ווייסע פלינלען אױסגעשפּריים און צונעמאַכט די אויגן.

-- די זון האָם אויך פאַרשפּעטיקט זיך; געפוילם זיך אופצושמייען

און ניט נעהערם, אַזױ וי זי,

פאַרטאָג די הענער קרייען.

דעריבער כמאַרעט זיך אַזױ.

עם וועם אַוודאי שנייען,

-- דער ווינטער הייבם זיך אָן אָם ערשט און זי איז שוין פאַרמאַמערם...--

די באָבע זיצם און זיפצם, און פליקמז

די נענדז:-- אַ דאַנק נאָם, נעפּמרט!-- אַ ווייסער פּוך'פליט אום אין קיך.

דער שניי אין דרויסן פּלאַטערט.

און ב ע ב זיק לינם אין ווינעלע. די ראָזע בעקלעך בליען. ער זע דעם שניי, ער זעמ אין קיך דעם פוך דעם ווייסן פליען. ער זעם די װאָלקן נרוי װוי בליי פאַרביי זיין פענצמטער ציען... 42

40

באַאים אין ווינעלע איז ווייך

און װאָרעם, אַ מחיה !

און אַף דער נאַס, וי ווייסע גענדו, די שטיבלעך אין אַ רייע,

און אַפן מאַרק די שטעלבעלעך,-- פאַרשנייטע... ממש נייע!

דער אויוון ברענט, און אַף די ווענט זיך מינען ברוינע פלעקן.

אין פייער שמייט אַ קופּער-מאָפּ, און בלויע צוננען לעקן

די רוים-צעפלאַממע באַקן אים, און חייסע גריוון שמעקן.

און אַפּן רוימן מאָפּ, אַרום

די ראַנדן פונעם דעקל,

אַ נאָלדן שרעמעלע מאַנצט אום -- אַ פּיצעלע... אַ ברעקל,

אַ שרעמל מים אַ חיטעלע

און אַ פאַרריסן עקל,

-- דאָס מזל איז צו איר אין מאַם מיט שמאַלץ אריינגעפלוינן.

זי האָס דאָס שרעמעלע געזען אַליין מים אירע אוינן;

אפילו וי דאָס האָט פאַר איר זיך זיבן מאָל פאַרבוינן...

איצט ווייסט זי, אַז דער טאָפּ מיט שמאַלץ, אם ירצה השם, וועט נגעראָטן.

איז, ווע זי דאַוונען, דאַוונען פרום,

וי נאָט ברוך-הוא טינעבאָמן.

אין אויוון ברענט, און אַף די ווענט

זיך ווינם דער באָבעם שאָמן.

נעבראַכט האָס דער טאַמע אַף שבת

אַן אורח אַ בלינדן צופירן,

מים אוינן, װאָס קוקן צום באַלקן, אַזױ וי צוזיי ווייסע פּאַכירן.

ער איז פון די אורחים דער לעצמער אין אַלמן בית-מדרש געבליבן;

די אוינן די ווייסע, זי האָבן

פון זיך יעדנאיינעם פאַרמריבן.. .

47

האָט ער ניט נעקענם באַ זיך פּועלן, דער בלינדער זאָל הונגעריק בלייבן... און אנב איז מער ניט נעבליבן

פון װאָס און פון וועמען צו קלייבן.

די מאַמע זי קוק אַפן בלינדן

און פּרואווט זייך דעם פּחד פאַרדעקן.

די באָבע, זי שעפּטשעם פאַרדאנהט :

-- ער זאָל מיר דאָס קינד ניט דערשרעקן!--

נאַר אַז סע געקומען צו זמירות

און סיהאָט זיך דער בלינדער צעזונגען, -- האָט אַלצדינג די באָבע פאַרגעסן

און האָט זיינע ווערמער נעשלוננען.

עם האָבן באַם בלינדן פאַרמאַכט זיך די ווייסע, פאַרשטיינערמע אוינן, און איבער זיין פּנים האָט עפּעס

א װאַרעמע ליכם זיך פאַרצוינן.

דער שמערן אַ חויכער, אַ ברייטער,

און ברעמען, צוויי לאַנגע, פאַרמראַכטע. -- רבונו של עולם ! וי אַנדערש

דער איד איז מים אוינן פאַרמאַכטע!--

און מאַדנע... עם שליסן זיך עפּעם, וי פון זיך, די אוינן דער באָבעם : -- אוי, זאָלן די זמירות זיך ציען

ביז ענדיקן וועם זיך דער שבת!--

באַנאַכם איז זי װינציק נעשלאָפן : נעפרואווט אין נעדאַנקען פאַרבינדן דעם שניי און דעם פראָסט אַף די שויבן מים יענע צוויי אוינן פון בלינדן.

אַ שאָרך אַפן שניי וואו אין נעםל,

אַ שאָמן... אַן אָטעם אַ מינדסטער--

זי גיט זיך אַ צאַפּל: איר דאַכט זיך,

דאָס קינד עפּעם וויינט אינדערפינצמער.

נאָר ב עבזיק איזראיקנעשלאַפן. ער זאָל עם אפילו נאַר שפּירן,

אַז ערנעץ אין חויז שלאָפט אַ בלינדער מים אוינן, צוויי גרוימע פּאַכירן.

פאַרמאָנ האָם אים בעבזיק דערזען, באַמערקם זיינע ווייסע צוויי אויגן און האָט זיך פאַנאַנדערגעבעבעמ, די הענטלעך צו אים אויסגעצוינן.

דער אורח נעמאָן האָם אַ ציטער ;

-- אַ קינד האָט מימ אים ערשט דערפריים זיך ! און איבער דעם פּנים פון בלינדן

אַ שמייכל האָם װואַרעם פאַרשפּריים זיך...

און ער האָט די אויגן די ווייסע נעשלאָסן און האָם זיך צעזונגען-- אין שמוב האָמ דער נינון פון תהלים זיך צימריק פאַנאַדערנעקלוננען...

26 טי באָבע זאָנט :-- סע מאָזלען. -- יע קק-ששן דער טאַטע האָט פּאַרמאַכט

יי ג 4

די לאָדן און נעװאָרן

דער אויוון פלאַמם און פלאַקערמ, דער נאַכט-לאָמפּ מונקל ברענם

49

און שאָמנם לעבן וויגל, און שאָמנס בא די ווענט.

נעקומען איז דער רופא און עפּעם װאָס נעמאָן... און האָם אים אָפּנעשאַָמן וי מים אַ רוימן מאָן.

עם צים די נאַכט זיך נודנע. - ווען נעמם צו איר אַ סוף?--

עם בלאַנדזשען אום געשמאַלטן און ריידן וי פון שלאָף ...

די באַכע זיצם באם וויגל

און שאַקלם מימן קאָם ;

-- די היץ, מיר דאַכף, נעמט פאַלן, די מאָזלען נייען אָפּ. --

דער מאַמע האַם די לאָדן דערנאָך געעפנם בריי

און ב עבזיק האָמ דערזען די זון און זייך דערפריימ.

עס ליגט די קאַץ אין פענצמער אַף אַלע פיר צעשפּרײם:

זי ווייסם מים װאָס אין ווינל דאָס קינד האָט זיך דערפריימ.

אַף דעכער, דאָ און דאָרםן,

אַ שניי-פלעק זילבערט גרוי. די לעצטע אייז-ליכט צאַנקען און מריפן נאָלדיק-בלוי.

אַ שװואַלב אין בלויען חימל, אַ נרינער פלעק אַף דרערד, באַם נלח אַף דער לאָנקע

שמראַלט אוף אַ שואַרצער פערד..

די קאַץ פאַרשליסם די איינלעך, די גרויע, קענן שיין.

דאָס קינד אין ווינל בעבעם

און דרימלט, דרימלם איין.

מאקאר

שאקאר קומט משבת לשבת שָׂ פאַרריכטן די בענטש-ליכט, די שנויצן;

2 04 א פאַרטאָג, אין די ווינטער שבתים, בי : ק די קאַכלענע הרובע פאַרהייצן.

און ב עבזיקן איזערנעפעלן--

מאקאר מיט דער רויטער טשופּרינע, מ אקא ר מים די שאַלאַדנע אוינן

מאקאר מים די װאָנצעם--שטשעמינע.

מאקאר איזאַנוטער: ער לאָזם זיך אים שפּילן מימן ביינערנעם גנופּיק, ער קראקעם צו אים וי אַ זשאַבע

און קיצלט אים הינמערן פּופּיק.

מאקאר איזאַפריילעכער שיינעץ: ער רעדט צו דער באָבען אַף אידיש, באַרימט זיך.-- ער קען , מודה-אַני" און מאַכן אַף אויסוועניק קידוש..

די באַבע-- זי שפּאַסט מים מאקארן, און זאָנם אים צו, נעבן אַ-- בלח !

און, --- גי אים אַ נלעזעלע בראַנפן

און אַ רייפטל נעבייטלטע חלה..

באַנאַכט און דאָס פענצטער שמיים אָפן. עם קראקען אין זומפּ ערנעץ זשאַבעם :

וואו איז ער, מ א קאר, אין דער װאָכן? װאָס טוט ער פון שבת ביז שבת 3--.

ער זיצם וואו אין ואַלד אַף אַ בערנל

און שניידם מימן גנופּיק די חלה

און װאַרם, -- ס'האָט די באָבע פאַרשפּראָכן, אים צונעזאַנט נעבןאַ כלה...

אַ שרעטעלע

2ס

4

4 2

ן עפּאָקט און נעמזאָלט און ציינדלעך נעשניטן...

2

אוים ניגון, אוים וויגן, -- ווער ווינט עם אַ בעטל?-- אין אַלע חדרים

פלים אום וי אַ שרעטל

דאָס איננעלע ב עב ויק:

דער פלינקסמער, דער קלענצטער -- פון באַנק אַפן טיש

און פון מיש אַפן פענצטער;

פון פענצמער צום אַלמער, פון אַלמער אין קעלער. פאַרקוקט זיך אַ רנע --

און מראַסק מיט אַ טעלער;--

צעפלאַכטן אַ ספר, צעבראָכן אַ נלעזל, פֿאַרטשעפּעם די קאַץ

און צעדראַפּעט דאָסנעזל...

אַיייוואַי, אַ נעפּילדער!-- די מאַמע, דער טאַטע,

די באָבע-- מע ממיתש די קאַץ, די פּראָקליאַטע.

און דרימלט אייןן ב עב ויס- פאַרבענקט זיך אפילן ;

-- די שטוב אָנעם קינד, --

אַ בית-עולם, חלילה.

װאָס מוט זי דאָרט, די באָבע מיט אירע פלינקע הענט?-- מיט שמעקנדיקע גרינסן באַהאננען אַלע ווענם.

באַפּוצט מים בעז דעם שפּינל, דעם הענג-לאָמפּ מים יאַסמין, דער אַלטער, כמורנער זיינער איז אויך געװאָרן גרין.

אַ צוויינל אַפן פענצמער,

אַ בוימל אַפן מיר

און בלעמער, בלעמלעך, בלימן, וואו מינים זיך נאָר אַ ריר.

03

און בעבזיקן נעפעלט עם: אַ סאָד אין מיטן הויץ !

װאָס איז, עס דאַרפן ביימער באַם נלח װאַקסן בלוין ?

באַנאַכם. עס שמעקט דער נאָרטן, אין שאַטנם אייננעהילם ---

ווער זינגט עם אין די ביימער ?--

אַ פוינל טרילערם, שפּילט.

אַ פוינל. יאָ, אַ פוינל!

פון נרינעם בוים אַראָפּ.

נאָר - - מראָנם אַ פוינל ברילן? אַ קופּקע אַפן קאָפ ?

און שמייכלט דען אַ פוינל, בשעת ער זיננט, וי דער?-- אומיסטן : -- שלים די אוינן, אַזױ וי איך און הער :

אונטער ב עבויקם וינעלע, שמיים אַ קלאָר-וויים צינעלע. דאָס צינעלע איז נעפאָרן האַנדלן, ראַזשינקעס מיט מאַנדלן ------ איילן-לן-לן-לוילן -- --

דער פעטער מאיר פון פּישטשאַן

}ער פעטער מאיר פון פּישטשאַן -- () שפ-קע אַ איד פון באָרד אינגאַנצן ! יכ נאָר בעקלעך האָט ער מיידלשע,

און אייגעלעך ציניינערשע, ננבחיישע, װאָס גלאַנצן.

אַ איד, אַן אַכציקער, און פים. - שפּראַנזשינעם צוויי, װאָס מאַנצן.

פאַרוואָס זשע הייסט דער פעטער,, מעער"? אַ מעער און -- אַ נרויער ?!

די באַבע זאנ : ער קאָכט זיך רק

און איז אַ מענמש, אַ רױער...

ער מראַנט אַ באָרד כמעם ביז דרערד

און איז און בלייבט אַ פּױער...

אַ פלינקער וי אַ וויזל-מיר

און סקריפּעם וי אַ מויער...

נאָר בעבויק-- בעבויק האָמאיםליב, דעם פעמער, דעם פאַרשיימן.

דער פעמער נעממ אים אַפן קני

און לאַזח אים פערדל ריימן ;

ער נעמם אים קיין פּישטשאַן אַזש מימ,

װאָס לינט אין פעלד, אין וויימן.

ער װאָלט אים פאַרן בעסמן פערד

אין נלחיס שמאַל נים ביימן...

ער האָם דעם פעמער מ איר האָלט. זיין ווייסע באָרד, --- אוודאי ;

ער וועם אים לאָזן פימערן

אין פעלד דעם פּריצים סמאַָדע;

די ווייסע נענדזעלעך באַם מיל,

אין נראָז, אַף דער לעװואַדע,

העי, װויאַ! האָפּ, האָפּ} דו פערדעלע, זשערעבמשיקל, דו נניאַדע !

56

יבג - א אוּ

, = יעג , } ; אע שאר '

ו

יי 1 - יי זי 5 דאראטן : וב יי א

ע0

=

' ן ‏ א אי

: יו א ייט

עג

==

א אי 0 א א

א

די באָבע גייט אַ קאָזאַק

|ער חויקער מימן פידעלע ייד איז פּלוצים אָנגעקומען. חטש די באָבע האָט אים וי אַ נאַסףז

/ מיט חדוה אויפנענומען...

5 שּ 4

=

-- אַ נומער סימן װאָס דו ביסלז נעקומען איצם צופאָרן :

דעם קינד איז, קיין עין חרע, היינט דאָס דריטע יאָר געװאָרן.

דער מאַמעם פּנים פריידלט זיך,

דעם מאַמנס אוינן קוועלן ;

-- נעקומען פונק אין ציים, וי ס'וואָלמז אים עמעצער באַשמעלן...

דעם פעמער מ איר פו פּישמשאן האָט אויך חיינם אָננעמראָנן : נעבראַכט צופירן פונעם דאָרף

אַן אַננעפּאַקמן װאַנן...

די באַבע נריים דעם גרויסן טיש.

די מאַנמבילן גייען זיך ואַשן.

דער פעמער בעט אַ שיסל באָרשטש. דער הויקער-- עפּעם נאַשן...

די באָבע טאַסקעט פון דער קיך צום מיש, ווערם אויסנעמאַמערט. דער פעמער שמיים צוביסלעך צוֹ... -- אַ דאַנקען נאָט... נעפּטרט!--

באם רוימן שוויצט דער שטערן שטאַרק און סיפלאַמען אים די בעקלעך.

דער פעטער בענטשט און מרייסלט אוים פון באָרד די לעצטע ברעקלעך.

-- אָט איצט איז עפּעם אַנדערש נאָר.. אַ נייער מענמש איננאַנצן.

אומיסטן שפּיל אַ װאָלעכל --

וועסט זען וי איך װעל מאַנצן!

די באָבע לאַכט פאַרשיים און מאַכם:-- אקאַמא, אַלטער מזיק !

אויב יאַ שוין מאַנצן, -- איז דאָם איך

און דוקא נאָר אַ קאָזעק !

דער רויטער קווענקלט זיך אַ קאַפּ-- האָט ליב מע זאָל אים בעמן.

דער פידל רעדם, דער פידל בעמ,

די סמרונעם לאַשטשען, נלעמן...

די באָבע שמייט, אַ פיסל גריי, און אַף אַ זייט דאָס קעפּל:

זי נריים זיך אָן אַ שפּרונג צו מאָן, אַרױף צום ערשטן מרעפּל...

זי איז שוין נרייט-- דאָס קליידל ברייט צעלאָזן וי א פעכער.

זי הייכם אוף -- אַרױף, אַרױף,

די מרעפּלעך-- העכער, העכער!

די זאָקן שעמערירן וויים.

די פיסלעך -- דראָטיק, זשוואַוע.

אַהין... אַער.. ווער טאַנצט עם, װער?!-- אינמימן שמוב אַ פּאַווע !

די ווייסע קופּקע שעמערירט --

אַ מויב, אַ ווייסע פליטערט...

דער פידל ברענט אין רויטנם הענט, פאַרנייט זיך, לאַכט און ציטערט...

און בעבזיק כאַפּטזיך אויף פון שלאָף, מאַכם אויף אַן איינציק אייגל ;

-- װאָס איז דאָס מים זיין באָבעלען?

װאָס מאַכט זי נאָך אַ פיינל?!

די באָבע שפּריננם, די באָבע זינקט, די באָבע שווימם און פלאַטערט. דער נינון נליט, דער ניגון בריט -- די באָבע מאַנצט פאַרמאַטערט.

און בבעבזיק קלערט: די באָבע ווערט---- די באָבע קען נאָך ווערן

אַ פייגעלע... דאָס איינעלע

באַ ‏ בעבזיקן נעמם מרערן:

-- זי קען נאַך מאָן אַ פלאַטער און, -- די פענצטער שטייען אָפן :

ער װאַכט און החים... נאָר ער איז מיד און סווילם זיך שלאָפן, שלאָפן.

9ס

א בי דאר אבא

52 7

עם מאַנצט אַ בּער אין מאַרק

בעבזיק ווערט אַ-בער

ויצם בעבוזיק אַףדיהענמ, באַ דער געמרייער באָבע.

-- פאַרואָס, זאָג, מאַנצט דער בער? -- ער מאַנצף פאַר עוֹלֶם הבא.

-- פאַרוואָס זשע שלאַנט ער אים, דער מיאוסער ציניינער?

-- ער שלאַנט אים פאַרדערפאַר, װאָס ער, דער בער איז זיינער!

-- װאָס האַל ער אַף אַ קיימ דעם בער ? ער וויל אַנטלױפן? - - ער פיר אים אַף דער קיימ אין מאַרק אַריין פאַרקופן...

-- פאַרװאָס זשע, באָבע, זאָנ, דאַרף זיין דער בער אַ בלינדער? -- כדי ער זאָל נים זען,

וי אַזױ צו כאַפּן קינדער.

-- איז ווער זשע האָט דעם בער די אוינן אוסנעשמאָכן?

-- די בינען װאָס אין סאָד,

באַם נלח, אונזער שכן...

61

-- און ווער האָט באַ דעם בער דעם עק אים אָפּנעריםן ?

-- דעם פּריציס הונט, װאָס היט דעם שטאַל, -- האָט אָפּנעביםן.

-- און אַלֶע נראשנדלעך, װאָס מיניט אים פאַרן מאַנצן ? -- דאָס נעמם ציניינערל

פאַר זיך, פאַר זיך איננאַנצן.

-- ווען איך װאָלם זיין אַ בער, װאָלם איך אין װאַלד אַנטלאָפן ! -- ווען דו װאָלסט זיין אַ בער, -- װאָלםמוגענאַנגען שלאָפן...

די מאַמע שמייכלמ, קוועלט.

דאָס האַרץ אין איר צעניים זיך :

-- דאָס קינד מאַכט נאָך דעם בער ; מאַכט קאַזשלקעם און דרייט זיך...

דער מאַמע לאַכם און זאָגט :

-- אַ בער דאַרף זיין אַ בלינדער; דאַרף מאַכן מו-זו און בו-וד,

און באַפּן קליינע קינדער...

און בעבזיק טאַנצט און ברומט אַזױ וי דער ציניינער.

-- אַז מיר זאָל זיין פאַר דיר,

דו בערעלע, דו מיינער !

יט :425

געט ועב)

עם האָבן צוויי נאָלדענע מויבן זייך שמיל אַפּן בוידעם פאַרקליבן. נעמאַכט זיך אַנעסט אַף אַ באנמע און זענען דאָרט זיצן געבליבן.

באַנאַכ=ם בעת די שמוב לינט אַנ=שלאָפן, דערהערט זיך אַ ברומען פון אויבן :

עם װאָרקעם דאָרם צווישן די באַנטעם, דאָס פּאָרל--- צוויי נאָלדענע מויבן.

פאַרמאָנ זעט זי ב עבזיק פון בוידעם העם וויים אין דער בלויקייט פארפליען. די פלינעלעך אונטערן פייער

פון זון, וי צעשמאָלצענע, נליען.

געפלויגן, געפלויגן, נעפלוינן ------

אין אָוונם-- נאָר איינע נעקומען..

אַן איינזאַמע מויב אַפן בוידעם,

עם קלאַנט אינדערפינצטער איר ברומען.

און ב ע בזיק, ער לינט אַפן קישן א װאַכער, די אוינן געשלאָסן --

די באָבע דערציילמ, אַז דעם נלחם פּאנימשל די מויב האָט דערשאָסן...

די ווערמער דער באָבעם, פאַרנעפּלמ, נאָר ב עבזיקן לאָזש עם ניט שלאָפן : סיהאַ אונמער זיין דאַך עפּעס דאָרמן, -- אַזױנס, וי -- אַן אומנליק נעמראָפן.

א א

א א

א שא 6

די מאַמע עפּעם קניימשט זיך... זי קרעכצט באַ זיך אין חדר.

די באָבע מימן מאַמן,

רק סודען זיך כסדר.

די באָבע קאָכם איר יאַייכלעך

זי קעבלט זי און קעבלט, -

און ציילם װאָס אַף די פיננער

און זיפצט דערביי און שמייכלם...

און בעבזיק קוק פאַרגנבעמ אַריין אין מאַמעם צימער:

אַף מאַמעם בלייכע ליפּן

אַ שמייכל מום אַ שימער...

אַף מאַמעם שיינעם פּנים

אַ בלאַסקײיט לינט פאַרצוינן און בלויע ריננן קרייזן

זיך מיד אַרום די אױיגן.

עם ציען זיך מעת-לעתן

און מידע שעהיען שווימען -- אַ לעמפּל. דינע שאָטנם,

און נעפּלדיקע שמימען...

אין פענצטער בלייכם דער חימל, די שמערן, בלאַס און שימער,

אַ שפּראַץ אַף טאָג -- אַ קעלבל?,

אַ פייכמם, דערלאַנגם אַ ציטער...

דער באָבעס פּנים פיבערף : -- אַדאַנקען נאָם!... בשלום אַריבער שוין די ווייען... אַריבער וי אַ חלום.

און ב עבזיק-- ער באַנעמם נים: װאָס מיינט די באָבע זאָנן?--

אינדרויסן קרייען הענער

אין פענצמער בלייכם... נעמט מאָנן...

צופוסנס באַ דער מאַמען,

אין קישן אייננענורעמ,

לינט עפּעם אייננעקאָרטשעמ, אַ רויטלעכס וי אַ בורעק.

אַ בורעק אין אַ קישן...

און נאַם, אָם, וי אַ ביבער.

די באַָבע קוקם און שמייכבלמ, -- אים קערם די נאַל זיך איבער,

סאַ מיידעלע!

66

א 0 ן אַקעפּעלע מיט נלעקעלעך, און פויסטעלעך, װאָס װיקלן זיך, און ליפּעלעך, װאָם צוויקלען זיך, און -- שמייכלן.

אַ מיידעלע! דאָס מיידעלע הייסט פיינעלע, } און האָם צוויי בלויע איינעלעך, און האָם צוויי רויזן-בעקעלעך;

סאַ מיידעלע !

דאָס מיידעלע האָט פיםעלעך, מים פיננערלעך וי ניסעלעך.

די פיסעלעך, -- זי יאָנן זיך --

און פּליושקען זיך באַם באָדן זיך -- א פישעלע... אַ זשאַבעלע.

האָט אָפּנעשפּריצמ איר באָבעלע : אַ מצוה!

סאַ מײידעלע! --

א מלאכל אין ווינעלע:

צוויי הענטעלעך, וי פלינעלעך,

װאָס פלאַטערן און צאַפּלען זיך,

װאָס רייסן האָר און דראַפּן זיך ..

װאָס קריכן מיט די נענעלעך

אַריין אין ב ע ב זיק'ס איינעלעך-- זייך משעפּען!

סאַ מיידעלע !

און ב עבויק האָט אַ שוועסטערל, דער באָבעם האַרץ -- אַ פלעסטערל, דער מאמעס שוים-- אַ שרייערל;

אַ ואַרעם, ליכטיק פייערל...

דער טאַטע האָט אַ מעכטערל,

אַ זילבערן נעלעכמערל --

א נלעקעלע!

סאַ מיידעלע!

נאַר בעבויק.- עפּעס קנורעם זיך,

ער ברונזם זיך און כמורעם זיך ;

-- אַ מיילכעלע אָן ציינדעלעך,

און, -- מאַכט נאָך פוילע חנדעלעך,

און באַבע:-- האַרץ מיינם! פלעסטערל! אַ חונפטע, דאָס שוועסטערל,

א,.- ב לאָזן!

ווינט-מילן

8 6 =יענעם זייט פון בריק,

1 וואו ס'וואַסער בריים פאַרשפּרײיט זיך-- 5 8 אַ ווינט-מיל אַפן באַרג

3 אין װוינט, אַ פוילער דרייט זיך.

ער שטייט דעם נאַנצן טאָג אַ כמורנער און אַ טריבער. נאָר ווען די זון פאַרנייט ביים ער זיך פּלוצים איבער.

67

אַ ווינט מיל אויפן באַרג

דער דאַך ווערם נאָלדיק-בלוי, די פלינלען, וי זיי ברענען; ווערט העכער, נלייכט זיך אוים : אים גאָרנישט צו דערקענען.

און בב עבזיק קוק אַרױס

פון פענצטער, -- זעם וי סיפלינלט אַ ווינט-מיל, נאַלדיק-בלוי,

אין װאַסער אָפּנעשפּינלט.

אַ נאַנצן מאָג איז ער אַן איינזאַמער געשמאַנען, און נישט נעוואוסם אַז ס'איז אַ פּאַר צו אים פאַראַנען...

איצט שמייען אַפּן ברענ צוויי ווינם-מילן צוזאַמען, -- אַ ווינט-מיל צווילינג-פּאָר, און ביידע לויכטן, פלאַמען.

און ב עבזיק קוקם פאַרנאַפט, פאַרחדושט אַף זי ביידן ;

ער קען ניט צווישן פּאַר

אפילו אונטערשיידן...

נאָר ווען די זון פאַרשװוינדמז און נאַכם פאַרלעשט די שויבן, -- אוי ! דאַן דערמאַנט ער זיך

אין זיינע נאַלדענע מויבן...

09

פּאראסקע

70

גי באָבע זיניט מיט אַלעמען...

7 דער אָסיען אַלט אין קומען -- { | איז האָט די מאַמע פאַר אַ דינסט עשׁ פאראסקען צוגענומען.

פּאראסקע האָם צוויי צעפּ פון פלאַקם און אויגן פון אַ סאָווע ;

אַ פּנים וי אַ רעשעטע

און ליטקעם בוראטשקאָווע.

דער פעטער מ איר פו פּישטשאַן נעבראַכט האָט די מציאח,

די באָבע לאַכט:-- מיין מאיר'ם נוםט! אַ מבין כאָמש אַ בריאה?

צוויי פים אַזױ וי באַאַ בער

און שאַרט זיך וי אַ כמאַרע.

זי שוויינם און אַרבעט וי אַ שד! עם זעצם פון איר אַ פּאַרע...

נאָר ב עבזיקן געפעלטזינראָד. דער עיקר, -- אים נעפעלן

די רוים-און-גרינע פּאָליקעם,

די וויינשל-רויטע קרעלן;

די אויריננען די מעשענע, די קווייטלדיקע קליידער,

און דאָם, װאָס זי גייט אום אין שמוב אַ באָרוועסע כסדר.

זי מרעם אין גאַס אַף הרודעם, נלאָז, און--- אסור אויב איר שאַט עם ;

אַז אַלצדינג ווערם אַזױ וי שמויב באַ איר אונטער די פּיאַטעם...

ווען ער װאָלם האָבן גרויסע פים, אַזױנעװי פּאראסקעם,.- װאַלם ער צעמראָמן אין נלחים סאָד די בינען מיט די פּאַסםקעם!

פון נאָרמן, --- אים אַ תל נעמאַכט! קיין גרעזל נים געלאָזן,

דערפאַר װאָס זיין פּאַניטשל האָמ זיין מייבעלע דערשאָסן,

פּאראסקע האָמאים ליב און מומ אַלצדינג, װאָס אים נאָר ווילם זיך. האָט נעכמן אַפן חויף מים אים

אין פערדעלעך געשפּילט זיך.

האָט אים אַליין אַרויפנעזעצם

אַף אירע בריימע פּלייצעם ;

איר נאַרטל איז זיין בייטש נעווען, און אירע צעפּ -- די לייצעם,

אוי, אוי ! איז דאָס אַ פּערדעלע! אוי, אוי ! איז דאָס אַ יאָנער! פאַררייסט די רוימע פים און פלימ, אָט -- וי דעם נלחים אָנער,

ער װאָלט אַ בעלן זיין אַמאַל

דאָרם וואו דער מייך צעפלייצם זיך; דאָרט וואו די זון פאַרגיים און וואו דער רוימער ווינט-מיל דריים זיך...

71

62 *

2 | 4 ' 4 /) : ' / 4

י י אט

"ו

8:

6

72

דאָס פעלד, אין ביימן זילבערנע, לינט אויסן שמאַם צעאַקערט.

אין חרובע לינם אַ קלעצל האָלץ

און פּאָרשקעם, ניסט און פלאַקערט.

-- אוודאי וועם די מאַמע היינם אין דרויסן אים ניט לאָזן ;

דער כמאַרנער הימל ברונזםט זיך און פוילע ווינמן בלאָון..--

די באָבע שמריקם באַם פענצטערל, דעם קאַפּ צום שוים געבוינן.

ער נעמם נים אַף קיין אויננבליק, פון איר אַראָפּ די אויגן.

-- װאָס ואַרפם אַזױ אין איילעניש

די באָבע מיט די שטעקלעך?

צי שמריקט זי חענמשקעלעך פאַר אים, צי פאַר דער שוועסטער ועקלעך?

און ב עבזיק װאָלט אַ בעלן זיין צו וויפן, נאָר--- ער שרעקט זיך :

דער באָבעס קנויל איז ווייסע װאָל... אוודאי שטריקט זי זעקלעך!

די באָבע --ווי זי װאָלם דערפילט אַף זיך דעם איננלם בליקן,

נלייכם אוים דעם רוקן און זי הערט אַ רנע אויף צו שטריקן :

-- איך שמריק פאַר פיינלען זעקעלעך ---- ס'איז ----- מחמת, -- זי איז קלענער... דערפאַר וועלן דיינע חענטשקעלעך

זיין רוימינקע, און- - שענער...

-- צוויי חענטשקעלעך מים פיננערלעך אַזױ וי פאַר אַ נרויםן.

וועסם דאַרפן שפּילן זיך אין נאַם

און ווינמער זיקאַלם אין דרויםן.

די איינלעך ב עבזיקם פייכטלעןזיך, אים פייערן די בעקלעך:

-- אין שמוב איז װאַרעם... װאָס זשע דאַרף דער קנור" נאָך װאַלענע זעקלעך?!

אין דרויסן פאַלם דער ערשמער שניי, אַ ליכטיקער, אַ נרינגער,

און ער, נעפאַננען זיצם און װאַרט

אַף חענמשקעלעך מיט פיננער...

פּאראסקע ניטאַ באָרװעמע אַרום אין נאַס און -- נאָרנים !

און ער מראַנט נייע שמיוועלעך מים װאַלעקעס און - - מאָר נים1...

13

פלויצשם פאראסקע מראַנט בעבזיקן אויף די פּלײיצע

44

אַפן גליטש

צַן ערם אַראָפּ דאָס ווייסע װאָל פונעם בלויען מייך קרישטאָל, | מוט די גלימשער אָן נעשווינדםז ה .ם און פאַרוויקלם זיך אין ווינם; - 2 ט אָמעמם איין אין זיך דעם פראָסמז און זיך פלינק אַװעקנעלאָזף מימן בלויען-נרויען אייז --

איינם נאָך איינם און פּאָרלֶעך-ווייז.

פון די נליטשער זעצם אַ חיץ

און פון אייז --- שלאַנם אויף אַ בליץ; מוט זיך דורך דער נאַכט אַ רים

און פאַרפּלאַנטערם הענם און פים : פראָסם און אָמעם, שניי און זויל.-- אײינגעפּלאַנטערם אין אַ קנויל,

אוינ און שמערן -- אויסנעמישט,

אַז מע ווייסט קיין חילוק נישט

און סיאיז צו דערקענען שווער, -- ווער איז װאָס און װאָס איז ווער... נאָר, װאָס גייט עס אַן דער נאַכט, ווער עס קוויטשעם, ווער עם לאַכט ?

ווערם אַן אוער פּלוצים וויים, -- איז דאָס נאַר א קנאַפּע ניים : נעמט מען אָן אַ זשמעניע שניי און מען רייבם אים אַן אַזױי,

אַז עם קאָכט אַזש אויף דאָס בלומ, און עס ווערט מחיה, נום !

))3

0

מאַמער פאַלט ווער אַפן נאָז

און צוידמים זיך, -- נו, איז װאָס?-- בלייבם פאַרצייכנם אויפן אייז:

-- דער און דער, -- נעמאַכט אַ גרייז..

אַז דער ווינטער וועם פאַרביי,

וועם דער פריליננ סיי וי מיי

מאָן א רים אַראָפּ דאָס אייז

און פאַרווישן שמריך און גרייז.

און דעם פּלאָנטער און נעדריי -- אייננעקריצםט אין אַייז און שניי -- וועם דאָס װאַסער אין זיין שוים מראַנן צו דעם קאַרשן-בוים.

און די בלויקיים פון קרישטאָל --

צו דעם שטראַם, װאָס לויפט אין מאָל.

נאַר דער פרילינג איז נאָך וויים

און דער ווינטער האָט זיך ציימ

און דער פראָסט, -- אָנאויפהער שמידמ, און דער גליטשער-- נאָך ניט מיד.

אָבער-- ווער איז דער װאָם פליט, צווישן קלײינװאַרג, אינדערמיםטל-- וי פון אונמערן אייז אַרױם, אומנעלומפּערם הויך און נרוים? עפּעם זעם ער אוים, דער זשלאָב, -- אַ פּאלאָניק צווישן באָב ...

ממש סיכאַפּט אַ פּחד אַן,

אַז ער מום אַ ניי אין קאָן

און אַ זעץ מים ביידע פים,

און דערלאַננם אין ווינט אַ רים; מום אַ װאַקל זיך, אַ דריי

און אַ בורע אוף דעם שניי,--

ווערםט אַן אמתיער זאוויי.

נאָר, ניט שרעקט זיך, אָן געפאַר ! סיאיז דער שבת-נוי מאקאר !

וואו זשע איז מאקארם קוזשוך ?

-- אינעם שענק-הויז, באם יעוונוך ; -- און די שאפּקע, אויך אין שענק?

-- נאַך אַ פּראזדניק... גי געדענק!...

אַז מען האָט יעסום כריסמאָם, וואו באַהאַלמן, נו--- איז װאָם?

דאַרף מען זוכן... גי זשע זוך, -- ווך באָס שענקער דעם קוזשוך !

אָבער, -- פאָרי, מאקאר... אַ סוף! שמערסם דאָך אַלעמען דעם שלאָף! הערם מאקאר ניט װאָס מע רעדם -- וואו האַס דען מאקאר אַ בעט? ס'האָם צעמאָל דאָך ני דער בלאָפּ, אַנצושפּאַרן וואו דעם קאָפּ.

דעכער זע מאקאר אַ סך,

נאָר פאַר אים, -- נימאָ קיין דאַך. נישט קיין דאַך, נישט קיין קוזשוך -- כאַפּט זי אַָלעמען דער רוח!!!

און מאקאר דערלאננם אַ שפּי,

מום די פים אַ הייב פונסניי

און אָן אייז אַרין אַ זעץ

און צעלאַכט זיך וי אַ ליץ:

פראָסט און בראָנפן --- ביידע גומ

צו דערװואַרעמען דאָם בלום.

אָבער בראַנפן מרינקען -- קאָסט...

מרינקם מאקאר דעם בלויען פראָסם,

77

18

: )(

{

(

ט

1, ' 4 :

/{ 7 2

, 2 : ון

,

דער פעמער מאיר

שפּילם אין דריידל

דער פעטער מאיר שפּילט אין דרייד?

ער פעטער מ איר פו פּישטשאַן 8 איז דאַ מיט פערד-און-שליטן --

1 1 ר אַ זאַוערוכע אין אַ פּעלין 0 וו און מיט אַ שמויםן-חיטל.

דער פעמער װאַרפט פון זיך אַראָט דעם שווערן פּעלץ, דעם ווייםן.

די באַבע גריים צום מיש און ער גייט עפּעס איבערבייסן..

ער זאַנט איר אָן די בשורה שוין : זי מענ אַף אים זיך ריכמן,

אַז ער זאָל בלייבן דאָ, באַ איר, ביז נאָכן אַכטן ליכטל,

דער אויוון פלאַמם. די סקאָוורעדעס אין רויטן פייער זשאַרען.

די ברוינע גריוון שמעקן שאַרף,

די הייסע לאַמקעס פּאַרען...

דער מאַמע צינדט די ליכמלעך אָן מיט אַ נעשמאַקן נינון.

די פייערלעך אין פענצטערינלאָז פאַרחלומטע זיך ווינן.

און בכ עבזיקם איינלעך בלאָנדזשען אום פון מאַמן צו דעם פעטער :

װאָם ניט מען ניט קיין חנוכח-נעלםט?

װאָם ליינט מען אָפּ אַף שפּעטער?

))

80

דער פעמער האַלט דאָס בייטעלע און שלאַנט זיך מיט דער דעה.

ער באַברעם זיך און נעמט אַרױס אַ זילבערנע ממבע.

די באָבע שלעפּט פון חינטערקלייד אַרױם אַ נאַנצן דדייער,

און בע בויק מראַכט:אים ערשט נעמאַבמ, זעם אוים אַ שפּאַנל-נײער.

דער טאַטע האָט פאַר ב ע ב זיקן אַ נלאַנצנדיקן נילן ;

אַ דריידל און אַן עצה, וי

אַזױ דערמים צו שפּילן,

געװאָלט װאָלם ב עב זיק וייזן שוין

פאַר עמעצן זיין דריידל, --

איז שלאָפם פּאראם קע... און פיינעלע, -- װאָס ווייסט זי װאָס?-- אַ מיידל!...

דער פעמער שלאָנט זיך אַן : אַז ער-- די פיננער ממש ברענען--

וועם ווייזן וי מע מום אַ דריי,

װעםס בעבויק מאַקעקענען!

איז נעמם ער סידריידל אין דער חאַנט. - די אוינן ממש שמראַלן --

אַ דריי, -- אַ מאַנץ.-- אַ שפּרונג אַרײן

אין פעמערם באָרד- - פיאַיר-פ-אַ-ל-ן !

דעם מאַמנם אוינן שמייכלען שמום די מאַמע פילם זיך פּריקרע... די באָבע אָבער ליינם ניט אָפּ, און נעמם זיך צו דער זיקנה...

זי באַברעם זיך אין פעמערם באָרד:-- נישמאַ, וי אויסנערונען!

אין באָד, ערשם פרייטיק, האָט ער דאָס באַ זיך אין באָרד געפונען.

דערפאַר האָט ער ערשט ב עב זיקן נעשאָנקען אַזש אַ גילן,

און מאַקע אויסנגעלערנם אים

זיך מיטן דריידל שפּילן.

און ב ע ב זיק דריים און דריים און דריים ביז פיפאַלן צו די ברעמען.

דער ווינט אינדרויסן קעמט דעם שניי

און הערט ניט אויף צו קעמען.

עם דרייען פאַר די פענצמטערלעך זיך נלעזערנע שקארמיצן,

און מיצלעך, ווייסע, זיידענע

מים קומאַכן און שפּיצן...

דער אַלמער טויער טוט אַ שלוכץ,

אַ הייזעריקן סקרוכע : --

עם קומם פון װאַלד, אין ווייפן פעלד, אַ ווייסע זאַווערוכע.

זאַווערוכע

בערע 1| וויינט, וי פאַר דער מיתה : -- כיהאָב נאָר איין זאַוויסע.

איינע מיר געבליבן פון זאַוויסעם זיבן.

81

82

און דער ווינט, דער כעםן, הערם נים אויף צו רייסן ...

וויינט דער מידער מויער אין דער נאַכט דער גרויער.

און די זאַווערוכע -- ווילד, צעקאָכ= די יוכע

מיט באַקן אָננעבלאָזן, -- די ווייסע האַר צעלאָזן,

מיט שלייער, קראַנץ און פעכער, -- צעטאַנצט זיך אַף די דעכער.

די ווייסע קליידער בלענדן בא איר אַרום די לענדן

און סישימערן די שליאַרעם אַרום די שאַרעװאַרעם...

פלים פון ווייסן פעכער, פּוך אַף בוים און דעכער,

פּוך אַף מרעפּ און שוועלן, פּוך אַף מאַרק און שטעלן,

פּוך אַף צאַמען, פּלױםן, פּוך אַף פעלד, אַף טויםן,

פּוך אַף קלויסמער-צלמים, פּוך אַף מייך און ברונעם,

פּוך אַף בלויע שויבן, פּוך פון ווייסע מויבן, --

פּוךְ אַף.-- פערד און שליטל; אַף אַ פּױעריש הימל,

אַף אַ פּױערס סוויטע : -- הער נאָר, העי, מיקיטע!-

פייפט דער ווינם דעם פּױער שאַרף אַריין אין אויער --

און די נלעקלעך דראָנדזשען: -- פּױערל, מיר בלאָנדזשען!

דריי זיך אויס אַ-הינטער : זעסט!-- אַ ווייסער צווינטער!

שבט... באַנאַכט.... און -- ווינשער..

פּלוצים נאָר, -- אַ צווינטער !

צלמט זיך דער פּױער, וויל פאַרביי דעם מויער,

נאָר דער צווינטער-טויער -- לויפט אים נאָך, דעם פויער;

גייט זיך, גייט זיך, גייט זיך! און דער שלימן -- דריים זיך,

דרייט זיך, דרייט זיך, דרייט זיך !

און די זאַווערוכע-- ווילד, צעקאָכט די יוכע --

מאַנצט אַרום דעם שלימן. סיפּױערל, אינמימן,

רייסם די אויגן אַפן, נאָר -- עם ווילט זיך שלאָפן.

שלאַפן... שלאָפן... שלאָפן...

83

קווייטן

84

אָם שמעקט דער פרילינג אַפן נאַ,

בי '/| דער פּסח -- אין די שטיבער,

די בלאָטע יערט, דער טייך לויפט אוף, ן און גייט די ברעגן איבער...

פּאראסקע רוימט דינאַנצע װאָך און הער נים אויף צו רוימען :

זי מינקעוועם די ווענם אין קיך,

די הרובע און דעם קוימען.

צום װאַנט אַ לייטער צונעשטעלם און זיך אַרוױפגעדראַפּעט

און קודם כל דאָם פּנים און

די אוינן זיך פאַרליאַפּעם...

און בע ב זיק שמיים און קוועלט נאָר אָן : אַ בריה, זיין פא ר אס ק ע!

אַ שמיר אַהער, אַ שמיר אַהין ;

פֿאַרענדיקט מיט אַ פליאַסקע

און מיבלאַנקען שוין די ווענט אַרום ; עם לויכטן, שעמערירן

די נזימסן פון די פענצטערלעך,

די לאָדן און די מירן.

און באַלד שוין -- אָם, וי נרוים זי איז אין אויוון אײינגעפּאַקט זיך,

אַ ליכטל שמינקלם לעבן איר --

זי שמירם... אים דאַכט : זי באַקם זיך !

פון אויוון זעט מען נאָר אַרױיס צוויי פים מיט רויטע ליטקעם, די באַָבע לאַכט:--נישקאָשע נים... אַ מבין כאָטש אַף קיטקעם?!

װאָס מער די באָבע לאַכט, אַלץ מער ווערט אים פּאראַסקע ליבער: -- זי האָרעוועם און עס אין קיך װאָס פונעם מיש בלייבמ איבער.

פון פרי ביז שפּעם... ניטאָ קיין ציימ די נאַז זיך אָפּצעװישן, --

און שלאַפת אין קיך אַף חוילער ערד אפילו אַן אַ קישן.

די באָבעזאָנט פאראסקען צן: -- די ואָך וועם איבערלויפן

און זי וועם איר אַ ציצן קלייד

מיט רויטע קווייטן קויפן.

פּאַראַסקע ציילם די מענ און װאַרמז פון איין מאָנ אויפן צוויימן..,

און סיחלומם איר זיך נאַכט און נאַכמז

אַ קלייד מיט רוימע קוויימן.

עס שפּראַצ= אַף מאָג. די זון נייט אוף. אַ בלויע שויב צענלַים זיך.

אַ קאַרשנבוים אין נלחם סאָד

באם סאַמע פּלויט צעבלים זיך...

89

80

א וסנעפּוצט פון קאָפּ ביז פים. | פולע קעשענעם מים נים!

| ווייסט נים בע בזיק, װאָם מע טומ. ווייסט נאָר, אַז -- עם איז אים נוט !

מאַקע, װאָס קען ער עם מון, מיט אַזאַ מין נרויסער זון ?!

מיט אַזױ פיל ליכם אין נאַס,

מיט די סטריבעם, נלאַנציק, נאַס, מימן שמיפערישן וינט;

מימן ריטשקעלע װאָס רינט,

בלעזלט זיך און שטראַלם און גלאַנצט ; מיט דעם צינעלע, װאָס מאַנצם,

אין דער זון, אינמימן מאַרק; מים דעם ווינם-מיל אַפן באַרנ,

מיט דעם נלחס נרינעם סאָד,

מיט דער מיל און װאַסער-ראָד; מים דער סאַסנע -- חויך און נלייך, מים דעם שמייכלענדיקן מייך ; מימן מאַמן אױבנאָן ! -

בנדי מלכות אָנגעמאָן;

מיט דער מאַמען לעבן מיש,

וי דער פרילינג, ליכטיק, פריש; --

מים דער באָבן בא די ליכם :-- מים איר שמייכלענדיק נעזיכם

און מיט פיינעלען, װאָםלינט, וי אַ קאַטינקע, אין וינ ?

מיט דער קאַץ, װאָס זיצט באַם שוועל; קעמט זיך מים דער צוננ די פעל;

בע בזיק וייסט ניט, װואָם מע טוט -- ווייסםט נאָר, אַז -- עם איז אים גוט ז

מאַקאר שדכנטזיך

פאַראַיאָרעדיקע װאָליקעם, די קאַמער אויפצערוימען, פאַרריכמן איר דעם פּריפּעטשיק און אויסקערן דעם קוימען.

פּאַראַסקע פּוצט און פּרינדעם זיך;

זי וואַשט דעם פּנים און קעמט זיך.

און קומט מ א קאר,-- איז ווערם זי רוים, נעמם שוויצן און פאַרשעמט זיך,

מאקאר האַקט האַלץ, מאקאר רייבט כריין.

-- נישקשה, -- לאַכט די באָבע -- דער ערל אַרבעט ניט אומויסט... סיאיז אַלץ פאַר עולם הבא.

1

81

מאקאר נעפעלטניטם בעבויקן: -- װאָס קומט ער אינדערואָכן ?! אַריינגעקליבן זיך אין קיך...

ער בעם אים פאַר אַ שכן ?

די זון פאַרניים, באַם סוף פון שטאָט -- דער טייך, פאַררוימלט, שפּרייט זיך און אַפן באַרנ, אַ נאָלדענער,

דער ווינט-מיל דריים זיך, דרייט זיך.

-- האָם צונעזאָגם אים נעמען דאָרט,

און אים נעמאַכט צום נאַרן.

שפּאַצירם פאַרנאַכט אַחין אַוועק------ אוודאי מי מאקארן...--

אוי, אומעמיקאיז ב ע בזיקן- ער בלייבם אַליין, אים דאַכם זיך. אין ווינעלע האָט פיינעלע, פון חעלערחוים, צעלאַכט זיך...

חול-המועד

א|ער טאַטע קלערט: אם ירצה השם, 3 | נאָך יום טוב, בלי-נדר,

.זן דאָס בחורל, סיחייסט ב עבויקן, אַװעקנעבן אין חדר.

די מאַמע קווענקלט זיך... זי דריננם :

אַ קינד... זי האָם נאָך מורא...

די באָבע װאָרמשעם : האָסט נעזען?!... וועם אָניאָגן די תורה !

88

און בע בזיק איז ממושמשגאָר: -- מים וועמען איז מען מסכים? װאָלם וועלן זיך מישב זיין...

אַ שמועס מאַן מיט פּאַראַסקען.

-- אַז זי זאָל אַלע מאָנ מיט אים

אין חדר אַריין קומען, --

װאַלט שוין באַם רבין ביידע הענמ ממילא אָפּנענומען...

אין אַװונם האָם דער מאַמע פון דער שול נעבראַכם צופירן,

אַ רוימן אידן מיט אַ האַרב

און בעקלעך, וי געשווירן.

--אַינו, זאָל ב עב זיק וייזן אים אין סידורל אַן אַלף,

דעם אידנם קול איז פרעסטלדיק און שניידט, אָט וי אַ חלף.

נאָר ב עב זיק וייום...און בעבויק קען!

אַ קולבל, וי אַ נלעקל. דער הויקער קוועלט און שענקט דעם קינך אַ לייכטן קניפ אין בעקל,

2 {=

די מאַמע זיפצט :-- דעד איד ווייזם אוים אַ קאם און אַ בעל-העזה --

די באַבע ברומם.-- דער איד איז ניפז קיין רבי, נאָר אַ קאָזע. --

דער מאַמע שמייכלם נאַרישלעך : -- לחלומין ניט קיין ראיה. דער איד האָמ דוקא קינדער האָלט, און לערנט -- אַ מחיה!--

89

און בעבוזיק טראַכט:- דער רויטער איד האַם פייכמע הענט, וי זשאַבעס

און אַז פון אַלע זומער מעג

וועם בלויז אים בלייבן -- שבת.

און בעבזיק קלערם:-- דעםהויקערם קול עם שניידם וי מיט אַ חלף

און אַז דער ווינממיל אַפּן באַרג

איז ענלעך צו אַן אַלף...

און בעבזיק מראַכט:-- דער רבי וויל אים מים אַ קניפ פאַרנאַרן...

און אַז ער האָם פּאַראַסקען ליב,-- נאָר זי האָמ ליב מאקארן.--

און ב עבויק מראַכט:--זין באָבעלע האָט מרערן אין די אוינן...

איין מויב נעמראָפן האָט אַ קויל,

די צוויימע-- איז פאַרפלױנן...

און ב עבזיק מראַכם. נאָר שמילע נאַכם פאַרזינלם אים די וויעם

און נומער שלאָף פאַרחילם און ווינמז

אַריין אין אים אַ חיות.

דער רבי האָט אַ דירהלע

אַ חדר פול מיט איננעלעך, אוי, איננעלעך מיט ציננעלעך, מיט קעלכעלעך, וי נלעקעלעך, מים רוימע, פּונקע בעקעלעך, מיט פּאהילעך און לעקעלעך, מיט שיכעלעך און ועקעלעך, און מייטקעלעך מים עקעלעך...

01

92

דער רבי האָט אַ דירחלע,

דאָס דירהלע -- אַ טירעלע;

אַ פענצמערל מיט שייבעלעך -- אַ שמיינעלע פאַר טייבעלעך, פאַר הינדעלעך און פיינעלעך, מים בענקענדיקע איינעלעך. -- אוי, איינעלעך, וי שפּינעלעך,

און -- אָפּנעהאַקטע פלינעלעך...

אין חדר העננט אַ קאַנטשיקל -- די פעל פון אַ באַראַנטשיקל -- דערציילם אַזױ דאָם קאַנטשיקל: -- נעווען א יונגערמאַנטשיקל, װאָס האָט געקענט אַן אַלפל

און הא פאַרמאָנם אַ חלפל,

האָט ער -- דאָם יוננערמאַנטשיקל -- נעשאַכטן דאָם באַראַנטשיקל.

דער קצבניוק פון שטעלבעלע, שינדם אָפּ פון דעם דאָם פעלכעלע, פאַרקויפט עס באַם ירידעלע

אַ נאַרבערל, אַ אידעלע.

הכלל, -- פון דעם באַראַנטשיקל, ווערם שפּעמער-צו-- אַ קאַנטשיקל. דעריבער מעקען אינגעלעך,

באַם לערנען, וי די צינעלעך -- ב-ע, מ-עיע, ב-ל-ע-עיע.

אַ חדר מים בחורימלעך.

אַ לאַננער מיש... סידורימלעך, כל-בוניקלעך, חומשימלעך, דערציילן זי חידושימלעך :

פון וועלדער ערנעץ,. ווייט אַװעק !

פון חעקערליים מיט שאַרפע העק, װאָס חאָבן דעמבעם אומנעבראַכט און ווייס פּאַפּיר פון זיי נעמאַכם. פון דעם פּאַפּיר -- סידורימלעך, פאַר קליינינקע בחורימלעך.

דאַריבער זיננען אינגעלעך --

מיט פייערדיקע ציננעלעך,

מים בלישטשענדיקע איינעלעך--

באַם לערנען, וי די פיינעלעך:

-- צוויר ----- -- משיר------- שיר----.-

און.-- ב ע ב זיק איז אַ פיינעלע, דאָם קאַנטשיקל -- אַ צוויינעלע,

דאָס סידורל -- אַ וועלדעלע,

דאָס אותייעלע -- אַ שוועלבעלע, סינקודהלע-- אַ נעסטעלע.

דעם רבינס בליק -- אַ פדעסטעלע -- ביז-ריריר-ר-ר-ר-ר-ר-ר-רירי-רי-ר-ר-ר"ר !!!

דאָס געפּענטעטע הענדעלע

= א -- נו, שיינעץ, קמין אַלף!? יצ אַ קעלכל ציט און ציטערט וי

דער מאָג איז נרוים, דער מאָנ גייט אוים, -- נישמא, אַװעקנעפלוינן !

דער סידור צו... אַ מידע רו

מאַכט אוף צוויי בלויע אוינן.

ער טאָנ איז הייס, דער רבי -- ביין :

08

04

-- אַ ברוינע מויב... אַ ראָזע שויב,

אַ ווייסע שמוב. אַ שאַָמן.

די מאַמע שטייט, די הענם פאַרליינם, -- צום שוועל וי צונעזאָמן...

נענרייט דער טיש. דאָס ברוים איז פריש, דער קימל שמעקם ביז דרויסן.

דער מאַטע נלעם די באָרד און רעדמז

צו אים ווי צו אַ גרויסן.

די זון פאַרגיים, דער אָװונט שפּרײמ פאַנאַנדער מרה-שחורח...

אַ בלודנע מויז קריכ אום אין הויז און גריזשעם שמיל, מים מורא.

און אין די ווענט, דאָס לעמפּל ברענט בצמצומדיק נעצונדן.

אין ווינקל קרעכצט און צאַפּלט זיך אַ הענדעלע נעבונדן.

דער אַננסט פון עוף באַמריבם דעם שלאַף, װאָס העננט אַף ב עבויקם ברעמען:

-- ווער וועם דעם צער, דאָס וויסט געפאַר... פון הענדעלע פאַרנעמען?!

עס ציט זיך פויל דער בלויער קנויל, װאָם לינט צווישן ערד און חימל...

די באָבע נאַכט -- זי זיצט און טראַכם, און שטריקם פאַר וועלם איר דרימל...

איז קיל, סיאיז בלוי, דורך ווייס און נרוי דער מאָרנן נעמט שאַרײען.

דער זיינער ציטם... ער ציילט און היט -- סע מאָנט שוין ! -- צייט צו קרייען !

-- נו קויקו-רי צום מאַרנן-נלי !

זיננ אוף! שאַל אוים! טרומפיימער!!}!-- פּאַנטאַפל-- טריט -- אַ חלף ברים...

ס'איז בלוי --- סיאיז רוים -- סיאיז רויטער !

יראַבע קאַץ האָט קעצעלעך:

אַזױנע קליינע. ברעקעלעך ! 6 מיט צונעמאַבטע איינעלעך בא און לאַננע, דינע עקעלעך.

זי לינט אונטערן פּריפּעטשעק. עס חידושט זיך די באָבע :

-- דריי פּאָפּעליאַטע קעצעלעך, און איינם נאַר איז אַ ראַבע?!--

פּאראס קע שמייכלט און זי ברומט -- זי ווייסם פאַרואַם... נו, פּמור!--

בלויז איינם איז גראַמן אין דער קאַץ

און דריי אין שכנם קאָמער...--

און בע בזיקן פאַרדדיסם עם שטאַרק: פון װאָס איז דאָ צו קוועלן!?

פון אַלע פיר איז איינם נאָר,

דאָס ראַבע, אים נעפעלן.

דעם שכנם קאָטער האָט ער פיינט!-- דעם לאָבום, אָם דעם נרויסן.-

יאַנם אום אין מאַרק די מייבעלעך; באַפּט פיינעלעך אין דרויסן.

90

ייט אום אַן אָננעבלאָזענער,

מיט אַ צעדראַפּעם פּנים.

מיט אַלע קעץ אין נאַס צעקריגט ; נעמאַכט זיך זיי פאַר שונאים !

אַף אַלע פּלױטן קריכט ער אום באַנאַכט און לאָז נים שלאָפן און וויינם, וי אַ מנפה װאָלמ אים הינטן נאַכנעלאָפן...

די באַבע רופט אים נ-אָינ-ט-ע-ל-ע ! און הערם נים אויף אים שלאָנן :

פון זאַלץ-ברעם שוין נים איינמאָל איר די שמאַליץ אַװעקנעמראָגן...

דעם פלעדערוויש, פון אונטערן האַנט, באַ איר אַוועקנענומען...

-- אַ פינצטערע מפּלח זאָל

אַף נאָנטע קאָזאַק קומען!--

און זי, די קאַץ, די ראַבע, קוועלמ, אָם, -- מאַקע וי לחכעים, -- שלעפּם איבערן שמוב די קעצעלעך און מורקעם אַזש פאַר נחת...

אינדרויסן פליען פיינעלעך, און טשירקען אַף די דעכבער, זיי שאַרן זיך און שפּאַרן זיך אַפיר פון בוידעם-לעכער,

און הינמער סמריכעם, מייבעלעך זיך ליובן אַף די באָנטעם

און ווייסן נים, אַז אונמן וואו

זיך פּלאָדיען וויסמע נאָנטעס.

אין נאַם, -- דער קאָמער ראַמשקעװעמ, באַ דרערד, אָמ וי אַ זשאַבע,

װאָס אַרן אים די קעצעלעך,

און זי, די קאַץ די ראַבע?

אַ פיינעלע. אַ שװעלבעלע! פּאַציאַפּן דאָס, פאַרצערן ! פאַרצוקן און באַלעקן זיך -- פּאַרשרפעם זאָל ער ווערן !

ניסעלע

א : ברעקעלע, אַ שנעקעלע,

יט 1 אַ וועווריק, אַ משיקאַװער!

167 צווישן אַלעמען -- דער אַנדערשסטער, : 5 אין ניסעלע, זיןחבר,

אַ ברוינם, אַ רונדם, אַ יאָדערדיקם -- און הייסם, צום רומעל,--ניסל! האָט זשאַווער רוימע הערעלעך, און שמאַמלט צו אַביםל.

און איינלעך האָט ער קראָליקשע, און גייען, גייט ער גיכלעך.

צווישן אַלע איננעלעך איז ער -- דער איינציקער אָן שיכלעך,

זיין מאַמע, די אלמנה, זיצט

אין מאַרק מיט ברוים און חייוון. דערפאַראיז ניסל אַףנעבעקס אַזאַ מין נרויסער מבין...

97

98

בעבזיק און ניסעלע

דער מאַמע זיינער איז געווען

אַ סופר סינאַנצע לעבן,

דערפאַר קען ניםל מאָלן שיין, און --- כאַפּן פּעמש פון רבין.

די אינגלעך עסן װאַרעמעם

און נאַשן װאָס מען טאָר נישמ

און ניםסעלע-- דער איינציקער -- עס מרוקן ברויט מים נאָרנישם...

און נעמען, -- דאָס װעם ניסל ניט! אומיסמן פּרואווט אים נעבן!

דאָס איינציקע, װאָס ער נעמט יאָ,-- זאַ מתנת-יד פון רבין.

דער רבי נים אים צו פאַרשטיין -- און נלעם דערביי דאָס בערדל -- דאָס איז דערפאַר, װאָס דו ביזם גראָד באַ מיר דאָס בעסטע פערדל...

נאָר בעבויק קעןניםט משי זיין: -- װאָס איז דאָס פאַר אַ שכל ?!

דער רבי נלעם דאָס בערדעלע

און װאַרפם דעם צו אַ שמייכל...

נאַר ניםעלע האָט דוקא ליב

די אינגלעך אונטעראָגן...

--אוי, ניםסעלע! אױ,פּערדעלע!! אוי, וועם דער רבי שלאָנן!!!

נאָר ניםעלע--איםאַרט עם ניט, אַ מאָדנער... אַ משיקאַװוער.

צווישן אַלע איננעלעך איז ער -- דער איינציקער, זיין חבר.

99

דער נדר

100

!ער רבי האָט חיינט ניםעלען

6 כמעט אומזיםט געשלאָגן,

שֶׁן דערפּאַר, װאָס ער האָט ב עבזיקן נעפּרואווט בלויז אונמערזאָנן...

די בעקלעך ניםלם פיערן,

און בעבזיקס אינלעך ברענען:

-- פאַרװאָס קומט ניםעלען אַפּאַטש, און אים אַזױ פאַרשעמען!?

אין הערצל קאָכט און זידט דער כעם... און ב ע בזיק טוטאַנדר:

-- פונאיצטערטיאָן און ווייטער זיין

דאָם בעסטע קינד אין חדר !

וועט אַלע, אַלע איננעלעך, באַם לערנען אונטערזאָגן. און ניםעלען, אױ, ניםעלען וויל ער נים איבעריאָגן ...

אוי, ניםעלען, זין ניםסעלען,- וועט ער ניט ניין אַנטקענן:

אַז ער וועם קענען נאָר וי ער, --

גענוג פונזיינעמווענן!

דער רבי קוקט אַף ב ע ב זיקן און ב עב זיק אַפןרבין.

און ניםעלע-- אינערנעץניט, און מ'וויינט אין אים זיין לעבן.

באַנאַכט האָט ב עבזיק שטילגעזיפצט, געזיפצט אַף זיין געלענער,

דער באָבן װאָלם ער יאָ געזאָנמ...

איז, -- ווייסט ער ניט צי מעג ער?

און סזויינט די נאַנצע לאַננע נאַכם באַ אים אין חאַרץ זיין נדר :

אַ נומער איננעלע איז דער,

װאָס זאָג= נים אוים פון חדר.

דער רבי האָט אַ רביצן, די רביצן -- אַ וויגעלע, דאָם ווינעלע -- אַ איננעלע, דאָם אינגעלע -- אַ צינעלע.

דאָס ציגעלע -- אַן איימערל, דאָם אייטערל -- אַ קרינעלע, דאָם קרינעלע -- אַ פלעשעלע, פאַרן עופעלע אין ווינעלע...

דאָס צינעלע, -- אין קעמערל,

דאָס איננעלע, -- אין וויקעלעך.

די קאַמער שמיים אַף נסימלעך,

דאָס ווינל העננם -- אף שטריקעלעך,

אין חדר זידאָ אַ קונדסל; אַ תכשיטל, אַ אינגעלע! מיט פּרימיק אין די איינעלעך און פּולווער אַפן צינגעלע...

101

איז, -- מוט אַ זאָנ דאָס קונדםל : -- מע דאַרף דאָס קליינע צינעלע אַזױ-אָ פאַרן שטריקעלע

אַ בינדם טאָן צו דעם ווינעלע...

דער רבי איז אין קלייזעלע,

די רביצען -- אין קרעמעלע:

איז -- ווער זשע וועם פאַרווינן איר דאָס קדישל, איר לעמעלע?

עס הוידעם זיך דאָס ווינעלע-- פּאַמעלעכל, צוביסעלעך... דאָס חדר האָט אַ פענצטערל, דאָס צינעלע האָט פיסעלעך !

דאָס צינעלע האָט פיסעלעך און הערנערלעך צוויי שפּיציקע, און קלויען אַף שפּרונזשינעלעך און איינלעך ווילדע, היציקע...

איז -- װאָס איז דאָ צו ברייען פיל?-- עם מום אַ שפּרונג דאָס צינעלע, און דוקא דורכן פענצטערל, און מאַקע מימן ווינעלע:!... א 6 6 דער רבי האָט אַ קאַנטשיקל, דער קונדם-- אַ נעזעסעלע, די רביצן אַ איננעלע מים אַ צעפּלעטשמן נעזעלע...

102

דער רבי האָט זיך צוגעשפאַרט

4 נו, קריכט זשע פונעם מיש אַפיר עט און עפנט שמילערחיים די מיר.

אין חינטערנעסעלע איז שטיל, און פונדערוויימנס רוישט די מיל,

דאָס װאַסער זשוזשעט, מאניעט, בעם : -- באַם ברענ איז מיף דער אַָטשערעמ,

און ער פאַרדעקט, און ער פּאַרשטעל

דאָם טייכל פון דער ווייסער וועלט... */ =‏ /+

מנשה צים אַראָפּ די שיך ;

טוט אוים די קליידער אַפּדערניך

און מום אַ שפּרונג -- אַרױף, אַראָפּ. - אין מייך אַריין אַ שאָס דעם קאָפּ,

פון וואַסער טוט אַ זעץ דער שוים, -- אַ נרינער, וי אַן אַנרעס-בוים ;

צעגרינם זיך אויף אַן אויגנבליק און קערם זיך אום צו שוים צוריק.

פון שוים קען ווערן אַנרעסיגרין, נאָר ניט קיין מעלער פון בורשמין.

נאַר נים קיין סערפ פון בלויען שמאָל, און נים קיין מאַצן פון קרישטאָל;

103

104

צי שיסעלעך פון פּאָרצעלײ, צי פעסעלעך פון גרויען בליי; --

און נישט קיין שאָלן פון סאַפיר, און נישט קיין אַנדער מין נעשיר.

-- פאַרוואָס זשע קען דאָם ניט געשען? דו האָסם דאָך אוינןן.... קענסט דאָך זען!

עס בליצט דאָך ממש דאָם נעפעם אַרױס פון װאַסער וי אַ נם!

נאַר, וואו איז דאָס מנשה איצט?-- דו זעסט ניט וואו מנשה זיצם?

ער זיצט אינמיפן מייך און קוועלם, וי ס'וואָלם נעהערם צו אים די וועלט.

מנשה כאַפּט דעם אָמעם אָם און מום אַ שמעל זיך אַפן קאָפ,

און מום אַ שמרעק זיך צו דער זון, און מום אַ װאָרף זיך וי אַ וויון,

און טוט אַ דריי זיך אין אַ ראָד, און ניט אַ ניי אַ קאַראַהאָד ;

אַ שנייד דאָם װאַסער און -- פאַרשווינדם, איז -- וואו מנשה דאָס אַצינד?

=- += 4

די זון אין חימל האַלט שוין ווייט. שוין נאָנט צום ראַנד פון מערב זיים.

דער מייך ווערם נרוי און רויט און נעל, -- פאַרוואַנדלם אין אַ טינער-פעל ז

אויף איינמאָל: --אוי, דער רבי ניים !!! ער גיים... די זשופּיצע צעשפּרײט;

פאָראוים די לאַננע, בלייכע הענם, און סיבערדל זיינם, דאָס רויטע, ברענט...

* 4 +

װאָס דער רבי האָם נעטאָן? בעסער פרענט נים... הייבם נים אָן !

פרענם מנשהן... פרענמ דעם רום... נאָר מנשח שריים: סע גוט !

נאָך אַ קילער באָד אַ שפּריץ פון אַ צענדליק הייסע שמיץ.

בעבזיק האַלט זיך פאַר אַ באַק : -- אִי, איז דאָם נעווען געשמאַק !

ניסל האַלט זיך פאַרן סוד... -- אוי, איז דאָס נעווען אַ באָד!...

בערל, -- האַלט אַן אוער צו: -- אוי, איז דאָס אַ מייכעניו!

פּערטשיק, -- שמייכלם פוקסיש, קלונ : --- תענוג... איז דען שייך גענונ !

מאָרנן איז דאָך אויך אַ מאָג... אפשר נישט, מנשה, זאָנ ?

ס10

דער גלאָק

106

שער ריים עס אין ווילדן נעיאָג

4 דורכן שמעמל און -- שבת באַמאָנ !? -- אַ יאָם אַפן קהלשן באָק ! פאַרשרפם זאָל ווערן זיין נלאָק !

װאָס דרינזשעם און ברומט וי אַ באַס און וועקם אוף די אידן פון נאַם -- נראָד שבת נאָך טיש פונעם שלאָף

און סווערם אַ בחלה-נעלאָף.

וי ווייט איז פון מאַרק ביון בריק?

װאָס נעמט עם אַהין און צוריק? --

ניט מער וי אַ תחום-שבת דאָך,

און שבת -- איז איינמאָל אין װאָך!...

איז װואָס איז דאָ מאַקע דער נװאַלד!? חלילח, אַ נזלן פון װאַלד ?11

ווען ניס דער פאַרזשאַװוערטער גלאָק,

איז, -- ווער װאָלם געוואוסט חוצן באָק?...

אַזױ ווייסן אַלע אין שטאָט :

די שול און, להבדיל, די באָד;

דער מאַמע, דער רבי, דער קאַט --

און ס'וועם שוין ניט אָפּנייען נלאַט ! ווארום װאָלמ זיך געפירט וי בא לייט -- איז לאַנג, בנאמנות, שוין ציים,

אַז קחל זאָל קויפן איר באָק

אַ נייעם. - אַנאַנדער מין נלאָק.

אָט, מראָנט דאָך דער באַראַן אַ נלאָק-- איז וועקט ער דען וועמען פאַרמאָנ ? פיר מיט זיך אַ מסשערעדע שאָף

און שמערט נאָר נים קיינעם דעם שלאָף.

פאַרקערמ, -- ווער עם חערט נאָר זיין קלאַנג -- שלאָפם איין ערשמ, וי נאָך אַ נעמראַנק.

עם ניים אוף דער מאָג און די זון ---

און סישטעמעלע וויים נים דערפון.

און דאָ, -- אַ משוהונענער נלאָק,

װאָס העננט, וי די באָרד באַ דעם באָק ;

וי דער איינציקער האַרן פון קאַפּ,

וי אַלִיץ מימאַנאַנדער -- אַראָפ !

און ווילט זיך אַ איננל אַמאַל

אַ רייט מאָן אַף חשבון פון קהל, --

איז שבת 1... איז שלאָפט מען באַ לייט!-- ווען דען החאָם אַ איננעלע צייט לָ!

פאַרשרפם זאָל ווערן דער נלאָק; דער האָרן, די באָרד און --- דער באָק !

פּערטשיק?ל

װאָס אַרם אים, װאָס ער ברעננט אַף װאַרמעם פרענזעלן ?

און דער רביצן אַ סלוי נעפּרענלמע מאַרעלן?

און טערקישן טיטון, דעם רבין אַ מתנה? אוניעם רבינם קדישל. - אַ צוקערנע לבנה?

107

108

װאָסאַרם עם ב עבזיקן און וועמען מוט עם שאָדן, װאָם פּערטשיקל אַלין מענ יעדן מאָנ זיך באָדן ?

װאָס אַרם דאָס אים, װואָס ער האָמ ליב זיך צו באַרימען, -- אַז ער קען זיבן מאָל

דעם מייך אַריבערשוימען;

און אַז זיין מאַמע האָט

אַ ברימשקע אַף רעסאָרן ? און ער -- אַ פערדעלע

און שמיוועלעך מיט שפּאָרן ?

און אַז ער װאָלט געקענט

דעם הויכן באַרג, דעם ווייטן... אָן אָפּשטעל זיבן מאָל, נאַלאָפּ, אַריבעררײפן.

און אַז ער װאָלט געהאַט אַ ביקס מיט זיבן רערן, -- װאַלט ער אַװעק אין װאַלד און נעשאָסן זיבן בערן.

און אַז ער װאָלט געװאָלט -- און די מאַמע זאָל אים לאָזן -- װאַלט ער געקויפם אַ כאָרמ און נענאַנגען כאַפּן האָזן !

און, -- אַז ער קען -- און װאָלט -- און האָט -- אַ פולע שיםל!

נאָר--ב עבזיק נלױבט אים נים, און ניסעלע--אַביסל.

ינמיטן זומער מאָנ אַ קעלט

אע יט און גרויע װאָלקן-לאָנלן.

פּאראַסקע זאָנט,.-- די קרירח מיינט, ) אַז באַלד וועט אפשר האָנלן.

מאקאר פאַרדייסט דעם קאָפּ און קוק צום פעלד און זאָנט נבואות :

-- דער האָנל מאַכן וועט אַ תל,

חלילח, פון די תבואות.

פּאַראַסקע האָט נעמראָפן און מאקאר שטיים איינגעקאָרטשע-- וי איינער װאָס דערוואַרטעם קלעפּ-- און צלמם זיך און װאָרטשעמז:

-- דער האָנל ווע די משערעדע אין סטעפּ פאַנאַדעריאָנן

און פון די לעמעלעך אַ סך, -- וועם ער צום מוים דערשלאָנן.

פּאַראַסקע טראָנט די קאָטשערע פון קיך אַרױם אינדרויסן :

אַ סנולה צו פאַרהינדערן

דעם האָנל, איז זי אויםן ...

פּאַראַסקע חייבם די קאָסשערע אַרױף אַלץ העכער, העכער, דער האָנל פּייקלט, פּויקט און קלאַפּ!ז אין שויבן, ווענם און דעכער.

109

110

דער האָנל פאַלט, שפּרינגט אָפּ צוריק, צעשפּרײיט זיך, ווערט צעשאָטן -- פּאַראַסקע האָט נעטראָפן. נאָר-- די סגולה זאיר נים נראָטן ...

נאָר בעבזיקן נעפעלט עסנראָד.

ער שטייט און קוועלט און פריים זיך.

דער האַנל פאַלט, ער בליצט און שטראַלט, דער האָנל מאַנצט און דרייט זיך.

און סיבלעזלט זיך דער ברייטער טייך און סירונצלן זיך און דרייען,

וי מעלערלעך קרישטאָלענע,

די כװאַליעס און -- פאַרנייען.

דער סאָד, דעם גלחס, שלייערם זיך און שרייט מיט אַ רציחה...

די הינער קלעפּן באַ די ווענט ;

די מויבן -- צו דער סמפריבע.

דער עפּלבױים, װאָס פאַרן הויז, מיט אַלע צוויינן פעכערם... און סיפאַלן עפַּל צו דער ערד פון האָגל דורכנעלעבערם.

פּאַראַסקע מיט דער קאָטשערע, -- זי סטראַשעט נאָר און ווערם זן *.. מאקאר, אונטער אַ נאַסן זאַק,

זיך צלמם אַלץ און שווערט זיך :

-- דער האַגל מאַכן וועם אַ סוף צום פּױערס ביסל תבואה.

עם וועם אין סאָד נימ בלייבן אים קיין פרוכמ אַף אַ רפואח! --.

און ב עבזיק טראַכט:--װאָסװיל מאקאר?! װאָס ואָרמשעם ער עם דאָרטן?--

ער האָט קיין פעלד, ער האָט קיין סאָד,

ער האָט קיין שאָף, קיין נאָרטן.

האָמ פּלודערן דראָנקענע אַ פּאָר,

און פּאַסמאָלעס מיט לעכער,

װאָס אַרם אים, װאָס דער האַנל קלאַפּמ אין פרעמדע ווענט און דעכער?!

אָ; לאָז מ א קא ר! אָ, לאָז נעמאַך! און ליינ נים איין קיין וועלטן !

אין זומער-- רעננט, ווינטער -- שניים, און האָנלען, -- האָנלט זעלטן!--.

די באַבע לינט אין בעמ,

די באַקן איינגעצוינן

און עפּעס מליען קוים

די האַלב פאַרמאַכטע אוינן.

די מאַמע זיצם און וויינט. דער מאַמע אַ פאַרצאָנמער, שפּאַנם אום מיט ניכע מרים, וי עפּעם אַ געיאַנטער,

111

112

די גרויע קאַץ, באַם שוועל, אָנאויפהער װאַשט דאָס פּנים. -- זי ריכט זיך אַף אַ נאַסם...

פּאַראַסקע וייסט... זי קאָן אים!...--

די זון האַט זיך געזעצט.

דער מאָג איז אוים, פאַרשוואונדן. --- פאַרװאָס האָט קיינער נאָך דעם לאָמפּ ניט אָננעצונדן?

דאָס הויז, אָן ליכט, וועם דאָך אין חושך זיך פאַרלירן.

און דער, װאָס גייט אַהער-- װאָס וועם צום מיר אים פירן ?!

און ב עבזיק, אָנגעשפּאַרמ דעם קאָפּ אָן מיש אָן האַרמן

איז מיד.... עם שלעפערם אים... ער וועם אַף אים נים װאַרמן!

אַז ב עבזיק האָמ דעם קאָפּ פון דרימל אויפנעהויבן,

האָט זילבערדיק נענרוימ

דער מאָרנן אַף די שויבן,

די שמוב, אים דאַכט זיך אוים, פאַרענדערט זיך, נעביטן... עס בלאָנדזשען שאָטנם אום... דעם מאַמנם --אינדערמיטן...

עם שוועבם אַרום א קעלט

אַף פאַכנדיקע פליגלן;

מימן פּנים צו דער װאַנם העננן אומנעדריים די שפּינלן.

עס ברענען כמורנע ליכמ, פאַרשמיקם די מירן סקריפּען, און וואו די באָבע שלאָפ... שוועבם אום אַ מידער כליפּען.

פּאַראַסקע זיצם פאַרויינט, ווייזט אוים זי האַס נעמראָפן ; דער גאַסט איז דאָ געווען בשעת ער איז נעשלאָפן...

דאָס אַליץ איז אים נים קלאָר,

ער קען דאָםס שווער פאַרנעמען -- איז -- װאָס זשע צימערן איצמ אַזױ באַ אים די ברעמען?

װאָס זענען זיינע הענמ באַ אים אַזױ פאַרפרוירן ? װאָס וויינט זיין איינן קול

באַ אים אין זיינע אויערן ?

דער פעטער מאיר ווינט

צַ|ער פעטער מ אי ר פון פּישטשאַן זינעקומען מיט דער אַקם,

ע- | די מרערן אַפן פעמערם באָרד,

8 וי פראָסם אַף ווייפן פלאַקם.

דעם פעמערם פּנים עפּעם איז איצט נעל אַזױ וי װאַקם.

עס מרייסלט זיך זיין קאָפּ, דער גרויער, פון געוויין:

-- אַף וועמען האָסמו מיך נעלאָזן דאָ אַליין?!

דו ווייסט דאַך, מלכחלע, ביבין עלנם וי אַ שמיין !

113

ס'וואָלט בעסער זיין, אַז איך װאָלט שמאַרבן אָנשטאָט דיר ! כיהאָב שוין גענוג נעלעבט,

ביז װאַגען איז דער שיעור?! אוי, מלכה, מלכהלע:!- גענוג, גענוג פאַר מיר !

נעשמאַק איז, מלכהלע,

געווען דיין קימל-ברוים

און טעם נן-עדן האָט

נעשמעקם דיין באָרשט מיט קרויט און שיין אפילו איז,

אוי, טמ לכ ח לע, דיין מוים.

עם קוקט אים ב ע ב זי ק אָן ממושמש און דערשמוינם :

-- דער פעמער מאיר?.-נאָר!?-- אַבי ער האָם געמיינט --

דער פעמער איז אַ כוואַם...

צום סוף, נאָר... זע, ער וויינט !

עס פּלאַטערן באַ אים

די פּאות און די הענט.

דאָם נעלע פּנים זיינם, --

פון מרערן וי צעברענט.

ווען ער װאָלט ניט נעוואוסט ---- װאָלט ער אים ניט דערקענט !

114

טער מאַטע זיצט שבעח און ווישם זיך

7 די אוינן און ווערט נאָרניט מיד,

דער מאַטעאיז ב ע בזיקן פּריקרע -- וי וויינט אַ דערואַקסענער איד?

אָט, ער -- ער איז טאַקע אַ סטאַטיק : מער סמאַטיק פון מאַטן, אים דאַכט. ער וויינם נים באַמאָג, אינדערליכטיק. ער וויינם אינדערפינצטער, באַנאַכמ.

פאַרטאָנ קומען אידן. דער טאַטע, פאַרבראַכן באַס האַרצן די הענט,

זאַנם קדיש און עפּעם פאַרענדערמ

דאָס קול זיינם... עם קליננם אַזױ פרעמד,

די מאַמע שוועבם אום וי אַ שאַמן, דאָס פּנים אירם שטענדיק פאַרטרערט. פּאַראַסקע, אַזױװיאַ שמומע, גייט אום מימן בעזעם און קערם...

מאקאר קומט אין אָוונט צוניין

און נעמט זי וואו ערנעץ אַװעק...

דער ווינטמיל מיט זילבערנע פלינלן שטייט מיד באַם פאַרלאָשענעם ברענ.

און פיינעלע שפּילט זיך אין ווינל און װאָרקעם אַזױ וי אַ מויב ;

די קאַץ זיצ באם פענצמער און זשמורעמז צום שמראַל, װאָס ניים אויס אַף אַ שויב...

1159

116

וי לאַנג וועם זיך ציען דער מרויער?

ווען וועט עם שוין נעמען אַן עק?!

דער מאָג, זאָגט פּאַראַסקע, ווערט קירצער, דער זומער איז באַלד שוין אַועק.

פּאַראַסקע איזנרעכם, האָט נעמראָפן. דער הימל איז מאַקע ניט דאָם...

אין נאַס עפּעם שמעקט מים אַ װילגאָדטץ, מיט מוכלע, צעװיאַנעמן נראָז.

פאַרנאַכט שפּרייט זיך אוים וי אַ שפּינוועבס אין שמעמל דער גרויער מומאַן.

דער רבי לאַזם פריער אַחיים גיין --

איז מילדער נעװאָרן... סוף זמן...

דער באָבעס קנוי?

יזון פאַרנייטאון ב עבזיק זעם אַז פייגעלע איזשין!

אַז זי האָט זיבן ציינדעלעך

און האָט -- דעם זיבעמן חן !

אַז זי האָט נאָלדנע קוטשערלעך און איינלעך -- שמערן צויי

און רויזן אַף די בעקעלעך -- צוויי רויזעלעך אין שניי.

און אַז זי האָט אַ מיילבעלע --

אַ זאַפמיק פרישע מרויב,

און אַז זי רופם אים ,וועוועלע" און װאַרקעם וי אַ מויב.

און אַז איר פּנימעל איז מיד, וי סיאיז די אַוונט-שעה --

צי ווייסט זי אַז דאָס באָבעלע, דאָם ליכטיקם, איז נישטאָ?

און אַז פאַר אירע קישעלעך

האָט זי דעם פּוך נעפליקמז?

און אַז פאַר אים די הענטשקעלעך, האָט זי נים אױיפנעשמריקט?...

פון רוימן װאָל צוויי הענטשקעלעך האָט זי אים צונעזאָנם...

צוויי הענטשקעלעך מיט פיננערלעך, וי די, װאָס פּערט שיק מראָנט.

איצט לינט דער רויטער קנויל מיט װאָל באַהאַלמן אין קאַמאָד

און ווענן זיינע הענטשקעלעך,-- ווייסט קיינער נים.... אַ סוד,

איצם ניים צו ווינמער, פיינעלע!

און כיהאָב קיין חענטשקעם ניפ!

נאָר פיינעלע,--זיװאָרקעמ, ברומ און ס'פּנימעל אירם בלים...

זי ווייסט פון נאַרנישט, פיינעלע, און איר איז מאַקע וואויל,

די זון, זי זינקם ; באַהאַלמ זיך אוים, וי באָבעס רוימער קנויל...

117

118

גייט ב עבזיק זיך מיםט ניסעלען באַנעגענען.

דאָס שבת-שמעטל שלומערם מיד, מיוועם רענענען.

עס בלאָזם אין הינטערנעסעלע

אַ ווינטעלע.

-- װאָס קאָלערט זיך ?-- אַ פעסעלע ?! -- סיא הינטעלע !

אַ ווייס נעקרייזלט הינטעלע,

אַ ברעקעלע!

אַ קליין, שװואַרץ חיריקיפּינטעלע באַם עקעלע.

אַ פּלאַטשיק קמץ-נעזעלע -- אַ פיצעלע !

אַ ציננעלע, -- אַ נרעזעלע,

אַ שפּיצעלע!

עס מאַנצם אים פאַר די פיסעלעך, דאָס שנעקעלע.

און ווינם אַזױ צוביסעלעך

דאָם עקעלע.

שטעלט אָן אַף אים די איינעלעך-- צוויי שפּינעלעך:

-- ביקען באַפּן קליינע פיינעלעך, און פלינעלעך,

כיקען נאַשן מילך פון שעלכעלע, פון טעצעלע;

צעקאַטעוען דאָס פעלכעלע

פון קעצעלע. --

עס שמעקם אַרױס אַ שפּיצעלע פון ציננעלע:

-- אט -- נעם אַהיים דאָס פּיצעלע, שיין איננעלע.

און ב ע ב זיק נלעט דאָס פּינטעלע

באַם עקעלע:

-- דער מאַטע האָט, קליין חינטעלע,

אַ שטעקעלע!

מאַקאַר--אַשאַרפן חעקעלע -- א מעסערל!

פּאַראַסקע האָט פיינט אַ שנעקעלע,

אַ פרעסערל,

און איננלעך מאָרן ניט, בעבעלע, וי שקצימלעך,

זיך שפּילן --- זאַנט דאָס רבילע -- מיט שרצימלעך...

-- אַ חעקעלע... אַ שטעקעלע... הער, חינטעלע:

הים בעסער אַפן עקעלע

דאָס פּינטעלע!

119

איך קען דיך, קליינטשיק בעבעלע, נים ראַמעוען.

עס קען דערפאַר דאָס רבילע,

אוי, קאַטעוען !

אוי, ק-אַים-ע-ו-ו-עין !

די , כאַסליערע""

120

שאַראַסקע פּוצט און פּרינדעם זיך, ץ פאַרפלעכט די צעפּ און קעמ זיך ;

פאַרחידושט קוקט זי ב עבויק אָן: -- איר נאַרנישט צו דערקענען!--

די אוינן אירע פינקלען פייכמ,

די באַקן פּאַליען, ברענען...

אינמיטן מימװאָך אָננעמאָן

דאָס סימצן קלייד מים קוויימן. וי קומט צו איר נאָר משאָבעמעס נעליאמעוועם מים רוימן ?

אַ חעמד מים בלויע פּאָלעקעם?-- אַ פּאָיעם מים אַ פרענול? --

און אַפן קאַפּ, פון קאלינעם

און בלימעלעך, אַ קרענצל?

פּאַראַסקע ריכט זיךאַז מאקאר וועם קומען, און--- אָם ניים ער !

מים דריי באַיארענעם באַם זיי, באַיארענעם באַנלײטער!

און אוי, וי הויך זיי זעען אוים, אונטער די אָוונט-שטראַלן?!

און זייערע שאָטנס פאַר די פיםן .-- וי לאַנג און שמאָל זיי פאַלן ?!

און זייערע לייוונט-פּלודערן, וי ווייס זי שעמערירן !

און זייערע אַרבל, אינעם ווינט, וי בלאָזזעק, וי פּאָכירן !

אַזױינע רויטע נאַרמלען! און

די װאָנצעם -- לאַננע, דינע!

און באַ מ א ק א רן, -- אוי, ווי סיברענט די קופּערנע טשופרינע !

די זון פאַרגיים, דער מערב צאַנקט,

דער ווינטמיל גרויט און פלעקט זיך.

און בעבזיק קוקטאון בעבויק זעמ און בעבזיק עפּעםשרעקטזיך.

אים דוכם זיך, אַז וי נאָר עם צינדם זיך אָן דער ערשטער שמערן-- איז וועלן זיי פּאַראַסקען מאַן אַ כאָפּ און נעלם ווערן! 8 2 ;2 עס דרימלטם ב עב זיק או ער הער העם, וויים אַ פידל רופּען ; אַ צימבל קליננט... אַ שיכור זיננמ און פים און שמיוול מופּען.

נאַר ב עבזיקן איזאומעמיק... איז מיד--------- ער וויל נים הערן!------ ער װאָלט געװאָלט -- ער װאָלם געװאַלט-- געװאָלף אַנשלאַפן ווערן!

121

דער שלאָף דערבאַרעמט זיך און שפּרייט פאַנאַנדער זיינע פליגלען --

נאָר פאַרן חלום האָט דער שלאָף

קיין שלעסער און קיין רינלען...

אים חלומט זיך: פּאַראַסקע העננם צום ווינטמיל צונעבונדן ;

אַרום די לענדן פלאַמט איר קלייד

וי פעכערם אָננעצונדן...

די צעפּ די פלאַקסענע, אין ווינט, אַרום דעם קאָפּ צעפלאַכמן.

די אוינן צונעמאַכט... דער האַלדז פאַרואָרפן, וי נעשאַכמן!

און אונטער דער לבנח מאַנצם מאקאר אַזױ און פריים זיך!--

פּאַראַסקע העננט... פּאַראָסקע וויינם...

דער ווינטמיל, -- דרייט זיך, דרייט זיך,

שניי אַפן באַרג

ינאַנצע לאַננע נאַכט האָם ווייס אעזל- ע. דער ערשמער שניי געשאַטן. איצט לינט דער מאַרק אַ ליכמיקער יק פון קיינעם ניט צעטראָמן.

וי נום װאָלט זיין--טראַכט בעבזיק--ווען דער קיסר זאָל באַפעלן --

אַז קיינער זאָל אין ווייסן שניי

קיין פום נים מאָרן שטעלן.

120

און ניט נאָר מרעמן אַפן שניי

זאָל קיינער מער נים מאָרן --

מיט פערד און שלימן זאָל מען אויך אין שניי ניט מאָרן פאָרן !

און קינדער זיצן אינדערחיים, און גייען ניט אין חדר, און עסן ברוים מים פּאָװוידלע דעם נאַנצן מאָנ כסדר,

בלויז פיינל פלאַמערן אין לופם, און סיפאַלן פון די פלינלען

די שאָטנם אַפן קאַלטן שניי,

וי װאָלקנדלעך אַף שפּינלען.

און פון די קוימענם אַרױס זיך הויבן הויך און העכער משופּרינעס רויך און שלאָנן אָפּ זיך אַן די בלויע דעכער.

איז--- וויל דער קימר אָבער ני באַ אים קיין עצות פרענן.

און מרעמן אַפן ווייסן שניי ווע יעדער איינער מעגן.

און אָט-אָ שלעפּט זיך שוין פון סמאוו דעם וװאַסערפירערם פעםל,

און מעכמשע קצב שלעפּת אַ קאַלב פון מאַרק צום קוילער-נעסל.

מעכמאוי קוציק פאַרטריימנדיק אַף זיין בולאנעם לאָשיק,

און נרונע קורעלאַפּניטשקע --

דריי הינער מראַנט אין קאַשיק.

128

און פונעם ווייסן שניי וועם באַלד

אין נאַס אַ קאַשע ווערן. און--ניםל, נעבעך, האָט קיין שיך און ער האָם קיין לאַנמערן.

און לערנען נעמט מען חיינט באַנאַכמ, באַם ליכטעלע, נאָמס תורח.

און גייען אין דער פינצטער, שפּעם, האָם בעבוזיק עפּעםמורא.

דערווייל איז שיין ! עם לינט דער מאַרק אַ זילבערנער אינמימן,

און פונדערווייטנם, אַפן באַרג קאַראַבקעם זיך אַ שליטן.

דאָס פערדל בראָדזשעט ביזן בויך אין שניי, ווער שיר דערמרונקען. דער שלימן נורעם זיך אין באַרנ -- ווערם ממש איינגעזונקען !

און ב עב זיק קוקט און סידוכט זיך אים ; דער שלימן פאָרט און -- פאָרט נים1...

עס שפּריצט דער שניי, עס בליצט דער שניי און דער נעשפּאַן -- פון אָרם ניט !

עס סווישטשעם אינעם ווינט די בייטש, נאָר, -- סיאיז אומזיסט דאָס טרייבן, דער פערד-און-שליטן אַפן באַרג -- וועם דאָרמן שוין פאַרבלייבן ...

נאַר אַפן ווענ צום חדר קוק זיך ב עבזיק אוםאַהינטער: דער פערד-און-שלימן איז נישמאָ, און אַפן באַרג איז ווינטער!

בלויז פונעם אויפנעשטמויבטן שניי

נאָך זעם ער פונקען בלישמשען

און אינעם ווייסן ווינט די בייטש,

אים דאַכט זיך, הערט ער סווישטשען...

ער זיצם און לערנם, און ער הער דעם ווינט אינדרויסן ברומען :

-- אַ פרעמדער... אַפן שפּיץ פון באַרנ אין שניי איז אומנעקומען !

עם זיננען קינדער שפּעם באַנאַכם, אין נאַס א מרה-שחורה : נעלערנט האָבן איננעלעך, באַם ליכטעלע, נאָטמם תורה. עם מום דער שניי אין נאַס א וויי און קינדער האָבן מורא -- אַל תירא, עבדי יעקב!

לאַנטערנעלעך אין בלויען שניי | און שטערן אַף די דעכער, און די קאַזאַרמע קוקם אַף זי מיט בלינדע שויבן-לעכער, און סיבילן חינם אין בלינדן ווינם -- נו, קינדער--- שמאַרקער, העכער ! אַל תירא, עבדי יעקב!

128

100

לערנט ק

ינדערלאך מיט נריים חשק

א

ר

ווער װאַקלט זיך עם דאָרמ אין שניי? --- דאָס גייט פון שענק אַ פּױער. ווער בליפּעט עם אין ווינם אַזױ ?! -- סיאיז דער בית-עלמין-טױער! ווער יאָמערט עם?. - אַ סאָווע קלאָנט אַפן דאַך פון נלחם מויער !

אַל תירא, עבדי יעקב!

עס קוקן אין דער נאַס אַרײן פאַרשמאַרמע בעלמע- שויבן, און וואו ניט וואו.- אַ ליכט, אַ האַנם און פייכט פאַרזאָרגמע אויגן ... נו, קינדער, אַלע מימאַמאָל! די פּאָלעס אויפגעהויבן ! --

אַל תירא, עבדי יעקב!

-- ווער שאַרט זיך עם? ווער שפּאַרט זיך עס פון ווינט און שניי נעמריבן? -- דאָס קלענצטע לעצטע איננעלע, דער זיבעמער פון זיבן, דאָס אינגעלעאיז ניםעלע... אַליין אין נאַס נעבליבן -- אַל תירא, עבדי יעקב!

נעלערנם האָט דאָך ניםסעלע, באם ליכמעלע נאָמם תורה... האָט ניםעלע, אַביסעלע, אַ קאַפּיטשקעלע מורא. שמעלט ניסעלע אַ פיםעלע און זיננם מים מרח-שחורה -- אַל תירא, עבדי יעקב!

127

אונטער אַ שטרױענעם דאַך

128

ער מאַטע האָט נעשאָנקען מאקארן אַ פערד. מאקאר האָט געקויפט זיך אַ ווינקעלע ערד, פון ליים-נרוב אַ װאָנן מיט ליים זיך נעבראַכט ) פאַר זיך און פּאַראַסקן אַ באַטקע געמאַבט.

אַ ברונעם נענראָבן און בוימער פאַרזעצט, געפלאַכטן אַ פּלױים און נעשטריקט זיך אַ נעץ; באַם נאָענמסטן שכן אַן אַקער געבאָרנט,

מים נוימיקער זדיעה אין צייט זיך באַזאָרנט.

פּאַראסקע חאָמ עופות, אַ שפּינראָד און פלאַקם, אַ קליינע איקאָנע, אַ קאניץ מים װאַקם, פאַרקלערט זיצט פּאַראַסקע באַם שפּינראָד

און שפּינט די הייליקע מ אַ ריע- באַם האַרצן דאָס קינו --

פון װאַנט קוק אַרונטער צום קאניץ, װאָס ברענט ; צום פאָדים, װאָס לויפט דורך דער שפּינערינם הענ.. זי הער אינעם שאָרכן פון שפּינראָד און לֵיין

אַ סוד, װאָס די שפּינערן שפּינ! אין אים איין ...

מאקאר זיצט באם אויוון און רויכערףז און קלערם; -- דער ווינמער-- אַביסל צו לאַנג שוין געווערט.

ער האָט שוין צעאַקערם זיין ווינקעלע ערד...

װאָל= וועלן שוין וויסן.... װאָס איז אים באַשערף ?1..

די הייליקע מ אַריע, פּאַראַָסקע, מאַקאר- אינדרויסן דער שניי און אין חרובע דער זשאַן ... דער װאַקפענער קאניץ, דאָס פלאַקס און דער םוד.... עס זשוזשעם דער פאָדים צווישן שפּינדל און ראָד...

דער בונט

נשח רויכערם שוין! --

= ; איז דער רבי אונדז מודיע. קע -- נו, קומם אים נים דערפאַר : צאגן אַ לייטישע עליה?!

ער האָם אים ערשט באַזוכמז, און --- דאַנקען נאָט געפונען ! אין אַלע קעשענעס פאַרשיידענע מימונען.

מאכאָרקע, קאָרינצעם,

און רעשמל:צינאַרעטלעך; צינאַרן-נאָפּעלעך,

בוריאן און בעזעם-בלעטלעך,

און אמתן טימון,

יאָ, מערקישן אפילו!

דער רבי שמייכלט: ווייםפ, דיר פעלט נאָך אַ נאַרנילע !

װאָס איז דאָם? וי אַװױ

מען רויכערם אַ נאַרנילע?... מימן קעזעקל אַרױף...

און ליננדיק, במחילה !

בלויז איינמאָל ווייזן דיר.

אַ נומע קאָפּ... וועסט קענען! אָט ליינ זיך וועסמו זען, --

סיוועם רויכערן און ברענען!----

120

מנשח לאַכט זיך אוים

פון קאַטערזשניקם לצנות : אים ני דאָס ערשטע מאָל... און, --- כילעבן -- אָן סכנות !

נעהיצט, נעשוויצט -- אַיין שטיץ ! עס שרפעט, וי דער שטיינער... איצט זיצם דער רבי בלייך.

אַ פּנים פון אַ פּנר.

נאָר ממראַשען סמראַשעט ער: -- פון רויכערן, נאָם זאָל חימן ----- הייבט אָן צוביסלעך

אַ בערדעלע זיך שיטן.

און מנעמט, ניט דאָ געדאַכט, זיך נלוסטן דיר אַ כלח!--, מנשח לאָכט זיך אוים:

ער שרעקם די נענדו. נו, מאַלע,

װאָס ער מארודיעם דאָרמ ! ווען ער זאָל נלויבן אַלעם-- וואל ער שוין לאַנג נעהאַם אַ באַרד און-- זיבן כלות!

אַמאַי זיין ברודער בער,-- איז עלטער פון זי אַלע,

און רויכערם דוקא נים

און --- האָט שוין לאַנו אַ כלה !

ער האָט אַ בערדעלע --

ווען ער װאַלט דאָס ניט שערן, װאָלט לאַנג שוין פונדערפון אַ באָקן-בערדל ווערן.

און ער וועם אויך װי ב ער דאָס בערדעלע זיך שערן. נאָר פאַר אַ מיידעלע -- קיין חתן קיינמאָל ווערן !

מנשה רויכערם. יאַ! ער קען זיך שוין פאַרציען! און לאָזן ביינעלעך

פון רויך אינלופמן פליען;

און בלויע פיינעלעך,

און קרייזלדיקע זאַנגען;

און לאָזן דורכן נאָז

דעם רויך אין זינ-זאַנ שלאַננען.

ער לערנט יעדערן... אפילו אונדזער ניםל קען אויך שוין רויכערן, פאַרציען זיך אַביםל,

דער רבי ווייסט און -- שאַ! האָט אויפנעהערם צו סטראַשען. און בעבויק? בעבויק קען! באַלד בעסער פון מ נשהן!

131

6224 6

דער לימוואַק איז אַ למדן

און לערנט לויט מעמאָדע

די קינדער לייענען, שרייבן,

און דקדוק... מיחיינט די מאָדע.

און בענזיקן נעפעלם ער, דער ליטװואַק מיט די ברילן, װאָס האַלט אַז קינדער דאַרפן, חוץ לערנען, אויך זיך שפּילן...

ער זאַנם -- די בעסמע איננלעך האָט ער זיך אויסנעקליבן...

און ניסעלע איזנעבעך

באַם רמאַי דאָרםנעבליבן...

און דאַ איז אַלצדינג אַנדערש! די רביצן אפילו --

אַ שלאַנקע, וי אַ פּריצע;

אַן איידעלע, אַ שטילע.

138

11

און אַז זי רעדף צום רבין פאַרשמעלערם זי די אוינן

און זינגט אַרױס די ווערטער -- געמאַסמן און געוואויגן.

אַ טעכטערל פאַרמאַנט זי-- אַ ליכטיקס מים אַ צעפּל; מיט קאַרשן-שװאַרצע אוינן און בעקעלעך וי עפּל,

דאָס מעכטערל חייסם פריידל און מאַכט צום רבין חנדלעך,

און ווייזט דערביי צוויי שורות

מיט פּערלדיקע ציינדלעך.

און ליפּעלעך פאַרמאַנט זי --

צוויי שנירעלעך קאַרעלן.

זי װאָלם אפיל ניסלען,

מראַכט ב עבזיק, אױיךנעפעלן!

און אַז באַ פפרייד לען נעמען

די שװאַרצע אוינן גלאַנצן --

מראַכט ב עבזיק אַודער רמאֵי זינים אומגערעכמם איננאַנצן...

אַז רויכערן א יז אַ קליפּה !

און ב עבזיק מואַנדר: נים רויכערן מער... און בעמער אין זין האָבן דאָס חדר...

נאָר פריידל,--רק זי שמייבלמ מים אירע שװאַרצע אויגן,

און בעבויק ברעכט דעםנדר.- נישמאָ, אַװועקנעפלױנן!...

פאַררוקט זיך אין אַ ווינקל,

וואו סיזעם אים ניט קיין פויגל, -- פאַרדרייט ער זיך אין וויכער

פון רויך און בלויע ביינל...

עם ציען זיך זיידענע זאַנגען, עם שווימען זילבער ריננען; און סאַמעמענע סמעננעס און בלויע שמעמערליננען...

נגעקרויזמע װאָלקן-פליטער.. אַ דינער רעננבויגן...

אַ שמייכל צווישן לאָקן

און, -- אוינן, אוינן, אוינן!

159

130

7

בעבזיק

שֹ

און פריידל

דאָס פּאַפּירענע פערדעלע

ימאַמע ניםעלעם אזקראַנ. זי לינם צו בעט כסדר. | האָט ניסעלע אנמיטןזמן נעמוזט פאַרבוינן חדר..

איז זיצם ער אין דער אַלטער קלויז און לערנם פאַרזיך תורה.

די אַלמע קלויז איז מוכלע, נרוים און גרוי פון מרה-שחורה.

אין שעה פון ואַרעמעס, בשעת

דאָס חדר ווערט אַנטשוױינן,

הערם ב עבזיק פו דעראַלפער קלױז זיין ניסלס תורהנינון.

און ב עבזיק קעןדעםניגון שוין בעת לערנען נים פאַרגעסן:

-- זיין ניסעלע אזחננעריק.. ער האָט נים װאָס צו עסן !

פון װאַרעמעס שפּאָרם ב עבויק אָפּ אַן איי, אַ שטיקל קובן :

פֿאַר ניםעלען..זיין ניםמעלע! אָם, זאָל ער אויך פאַרזוכן..

נאָר ניסעלע איזחושדאים:

פאַרטײילט און -- לאָזט פאַר זיך נים !

און בעבויק זעטאַז ניםסעלע

גייט באָרוועם... האָט קיין שיך נים. + 4 * ==

די זון פאַרגיים און מאָלם אין רוים

פון קלויז די שמאָלע פענצטער.

134

עס הוידן נרויע שאָטנם זיך. זיין ניסעלעס-- דער קלענצטער.

אַ ליכטל ברענט... פיר קליינע הענם... פיר שמייכלענדיקע אױיגן...

אין ליכט, אין געלן, שעמעריריז

פּאַפִּיר אַ ווייסער בוינן...

אין שמילער נאַכט האָט ניסע לע אַ פערדל אױסנעמאָלן,

ער וויל דאָס שענקן בעבזיקן. פאַרן קוכן אים באַצאָלן...

נאָר ב עבזיק קווענקלט זיך און זאָנט: -- כיהאָב שיך געקויפט פאַריאָרן - -

איך מראָג זיי סיי וי סיי שוין נים--

צו קליין אַף מיר נעװאָרן...

איז -- לאָמיר ביידע, ניסעלע, אָם, נלייך אַף נלייך זיך ביימן!

אי דו וועסט האָבן שיך און איך,

אַ פערדעלע צום ריימן...

מיר ועלן קויפן זיך אַ כאָרמ ; אַ ביקס מיט זיבן רערן

און גיין אין ווילדן װאַלד אַרין און שיסן זיבן בערן...-

-- זיין חבר ב עב זיק איאַלץ-- מראַכט ניםל או צעלאַכט זיך. דער אַלטער פּרוש מום אַ ברום, דאָם מפר זיינס פאַרמאַכט זיך;

די ווייסע ברעמען שמייפן אוף

אַריבער זיינע ברילן ;

-- מ-מ-ז-ר-יים----- ע-כ-ב-ר-שייים -- -- װאָן ! װאָס הייסט -- --- אין קלויז זיך שפּילן ?!----

נאָר בעבזיק האַטאַפּערדעלע! דער פּרוש-- פים, וי קלעצער

און אָפן שמייט צום נאַס די מיר,

און קיינער חים דאָס פענצטער...

-- ווער רייט עס אין דער שטילקיים פון דער נאַכט אַזאַ פאַרשייטער?--

-- פיאיז ניסעלעם זשערעבטשיקל, און ב עב זיק איז דער רייטער!

דער מאַרק איז נרוי, די נאַכם איז בלוי, דער הימל אויסנעשמערנם,

און פון דער קלויז קליננט העל אַרױם:-- זיין ניסעלע, ערלערנט!

עם אַמפּערן זיך תנאים צוויי-- אַ חרפּה צו דערציילן -- געפונען האָבן צוויי אַ קלייד און מיקען זיך נים צעמיילן...

דער שריים -- סע מיינם! און דער -- סע זיינם!

מע הערט ניט אוף זיך קרינן ! דערציילט עס ניםעלע דערנאַכם און דוקא מים אַ נינון.

און ער האָט חיינט מיט ניםע לען נעמיילם זיך און נעביטן...

און סיהאָבן קיין תנאים זיך

ניט אַרײיננעמישט אינמימםן...

דאַריבער קליננם אַזױ און זיננם

פון קלויז אַרױים זיין נינון -----

אוי, ניסעלע! דיןבאַנקאי/ האַרמ, און מיר איז ווייך צו לינן ...

199

אַזזי איז דאָס געוועזן

חמת ניסלם מאַמעאיזנעשמאָרבן און איר איינציק קינד נעלאָזן 8 אין דער וועלט כמעט אָן קיינעם, -- האָט דער האַרבסט דעם הימל נרוי נעפאָרבן און די כמאַרעם, דריי מעת-לעת כסדר האָבן נאָרניט אויפגעהערם צו וויינען.

מי - .מ פ

22

2

אנא טג נ

אינעם מאָנ פון דער לויה,

בעת דער יתום ניםל

האָט אַרוסגעשלוכצט זיין ערשמן קדיש -- האָט דער ווינט נעוואויעם וי אַ חיה, אונטער זיך די שואַרצע ערד געריסן.

בעבזיק וישט דיטרערן:

-- װאָס וועם איצט פון ניםסלען װערן?!-- --ניםע לע ועם פאָרן

צו אַ וויימן, פרעמדן קרוב,

אין אַ שמעמעלע, פאַרװואַרפן -- ווייט פונדאַנען. דאָרט איז אויך אַן אַלטע קלויז פאַראַנען,

און אַ פּרוש מיט אַ קוליע,

מים געלייממע הענם צעדאַרמע,

און אַ חלבנע ליכמטל

און אַ באַנק אַ האַרמע,

און דער ווייטער, פרעמדער קרוב וועמ אַוודאי אים נים שמערן נייען באָרוועם, אַז די שמיוול וועלן אים צעריסן װערן;--

עסן מענ באַ פרעמדע מישן

נים פאַרווערן.

140

און אַזױ איז דאָס געוועזן:

אין אַ נרויען ווינטער מאָרנן

האָט דעם באַלענאָלעס בויד-און-שלימן --

מיף אין שניי אַריינגעשנימן--

זיך גערירט און מימגענומען

ניסעלען אןװענ אין ויימן.

קיינער אוימער ב ע בזיקל זיין חבר

איז נעקומען אים באַלײמן,

בעבזיק קלאַמערשט האָט נעשטייכלם...

ניםל-

אויך אַביסל,

נאָראַז ניסל האָט די הענטלעך אויפנעהויבן,

בעת דער שלימן האָם פאַרדריים זיך נאָכן מויער, --

האָם ערשט ב עבזיק רעכט באַנומען

וויפיל צער און וויפיל מרויער

עם שרייט אַרויסספון ניסלם שמומע פיננער;

וויפיל ביינקעניש זיין בלום האַם מיט זיך מיטנענומען,

וויפיל שרעק עם ליגט פאַרזינלט

אין זיין שמייכל אין זיין שמומען!

נים אומזיסם האָט זיך דער שלימן אַזױ מיף אין שניי אַרײינגעשנימן. נים אומזיסם געבראַדזשעמז האַם דאָס פערד אין שניי ביז צו די ציינער-- גלייך סיװואָלם שלעפּן חינטער זיך אַ שווערע משא שמיינער.

הינמערן באַרג איז מימאַמאָל דער שלימן איינגעזונקען, אויס דער ווייסער בורע שניי-- גרינלעך-בלויע פונקען אינעם ווינט.

141

בריון

142

3 יםל בענקט. ער שרייבם דאָם נאָכאַנאַנד בעבזיקן, זיין חבר: ,אוי, מיין בלוט ווערם מיר צו נאַל און מיין האַרץ --- צו זשאַװער,"

אותיות שרייבם ער דריבניקע, און שורהלעך -- פּערעלעך נעקליבן.

אָן אַ שיר אַזעלכע אומעמיקע בריוועלעך

האָם ער אים געשריבן.

אַידי אַלע שיינע בריוו װאָלט ער געװאָלם פריידעלען זייוייזן

און איר זאַנן : -- אוי, דער זשאַװער עסט זיין האַרץ.. ס'האַרץ איז ניט פון אייזן ! --

ניטנאָר ניסעלעם נעפּערלמןכתב-יד וויל ער ווייזץ פריידלען.

שענער נאָך איז ניםעלעם נעמעלעכצן-- פליטערלעך מים דריידלען..

אונמער יעדן בריוועלע אַ מאָלערײ --

וויל מים אים זיך טיילן --

מחמת דאָס דערציילט אים מער וי פיל עם קען אים אַ בריוו דערציילן.

איינמאָל האָט ער אים געשיקט אַן אָדלערל

מיט נעליימטע פלינל

און אַנאַנדערשמאָל-- אַ ליכטעלע, װאָס צאַנקט צוקאָפּנם פון אַ ווינל.

א

און אַנומעלמן -- אַן אָפּנעשײלמן בוים מיט אַ נרינעם צוויינל...

איצטערט שיקט ער אים אַ קאַנערייטשיקל אין אַ דראָמן שמיינל.

פריידעלע װעטנאָראַ שמײכלמאַן

וועם סיביימל נעמען בליען

און דאָס ליכמ צעפלאַמען זיך... דאָס אַדלערל-- אַנהײבן צו פליען...

און דאָס קאַנערייטשיקל אין שמייגעלע-- זיך פאַנאַנדערשפּילן.

אפשר ווע פונוויימנם ניסלס האַרץ אָט דאָס אַלץ דערפילן ?

פילן וי זיין חברם חאַרץ האָט בענקענדיק רק צו אים געצוינן,

זיך נעריסן וי אַ פיינעלע פון שמיינ

אָבער ניט דערפלוינן...

יינגעפאַלן

ער פעמער מ איר פו פּישמשאַן } איז פּלוצים אָננעפאָרן.

סאש אים דאָרמן ענג נעװאָרן... ייט א װאָלט וועלן צווישן אידן כאָטש דערציען סיביסל יאָרן. --

-- דער נוי איז אָרעם ווי דער מוימ

און שלעכ -- נים אויסצוהאַלמן ! דאַרפסט חימן סיביסל,אַרעמקײים"... פאַרדעקן דאָס... באַהאַלטן---

אַז ניט קען ער דיר מיט דער האַק באַנאַכ= דעם קאָפּ צעשפּאַלמן.

-- אין דאָרף איז שלעכט. סיאיז מיטאַמאָל

1453

144

דער פּױער פאָרם מים דעם נעדאַנק שוין איצט אַף די יאַרידים ;

-- ער האָט געהערט אין,קארטשמע" אַז מען קלייבט זיך שלאָגן אידן...

ווען נים די קצביניוקעם און

די זוואַשטשיקעם און שמידן --

װאָלם אַ פּאָנראָם אין נראָניווקע

פון לאַנג שוין אױסגעבראָכן,

אַ פּױער האָט דאָרם בעת יאַריד

אַ אידן שוין דערשמאָכן,

דערפאַר װאָס ער האָם ניט דערלאָזם באַראַבעװען זיין שכן.

נישטאַ דער מאָג במעט מען זאָל

ניט הערן פון נעשלענן.

עם איז אַ פּחד חיינט באַנאַכם

צו זיין וואו אונטערווענגן...

און פליט אַ שמיין --- בוינ אָן דעם קאָפּ און שמעל זיך נים אַנטקענן.

דער פעמער מ איר זימימאַמאָל,

וי עפּעם אייננעפאַלן,

וואו איז דאָס איננלשקיים, װאָס פלענם

אין זיינע אוינן שטראַלן?

דער טראָט איז שווער... ער שלעפּט די פים נאָך זיך, ווי מוימע שפּאלן...

די ווייסע באָרד אפילו האָמם

איר ליכמיקיים פאַרלוירן.

די הענם, וי קלעצער העננען נאָך אַזױ וי אַפּנעפרױרן...

די אויגן וי אין א מומאַן -- פאַרבלאַנדזשעמע... פאַרלוירן...

דער מאַטע קוק אַף אים און זיפצט, דער מאַמעם אוינן מרערן,

און בבעבזיק קוקט אים אַן און סיקנייטשט זיך אים דער ווייסער שמערן:

-- דער פעמער מאיר פו פּישטשאַן! װאָס ווע עם פון אים ווערן?

און פיינעלע, זי שמיפם און לאַכמ און מאַכט צום פעמער חנידלעך,

זי בלינצלם מיט די איינעלעך

און שמשירעט מים די ציינדלעך-- דעם פעמערם אוינן מליען אוף :

-- אוי, מיר פאַר דיינע ביינדלעך!

דעם אַלמנס קניען ניבן נאַך,

דער רוקן נעמט זיך בוינן-- אינמימן שטוב, אַף אַלע פיר, --

דער פעמער אויסנעצוינן :

-- נישקאָשע, סיקען נאָך פאַר אַ בער דער אַלמער פעמער מוינן !

די זון פאַרנייט און בראַנזיק רויט די שויבן נעמען גלאַנצן :

-- העי, ווער וויל זען אַ ווייסן בער מיט לאַפּעס נרויסע פאַנצן ?!

א בער מיט רויםע אוינן צוויי

און אָן אַן עק איננאַנצן!?

דער ווייסער בער -- אַהין, אַהער,

ער מאַפּטשעמ, האָפּקעט, דרייט זיך. און פיינעלע זצמ ריימנדיק אַף אים און קוועלמ, און פרייט זיך.

זי פּאַמשט מים ביידע הענמעלעך און לאַכם אַזש זי פאַרניים זיך !

ס14

איבעדשרעק

140

/?

פרעמדער סוחר איז דאָס שטעטעלע פאַרבײינעפאָרן קא) און מער נים וי דערמאָנט דאָס װאָרט ---

בע פּאַנראָמען! און פיהאָבן זיך אינמימן העלן מאָנ

פאַרמאַבט, וי דורך אַ כשוף אַלע קראָמען. געזעען האָם שוין איינער אַפן מראַק אַ באַנדע שיכורע מוזשיקעם. אַ צוויימער האָט באמערקםט הינמערן װאַלד קאַצאַפּעם: חעק און זעק און דדיקעם. אַ דדיטער האָט אַליין נעזען בשעת ער איז פּאָרהילער סאכערנע זאוואַד פאַרבייגעפאָרן -- אַ װאַלד פון שואַרצן רויך... אַ פּערמער האָט געהערמ,

אַז פון מארעשמשיוו איז אַ באַרג מיט אַשׁ געװאָרן...

און ב עבויק זעט-דערטאַטע מאַכט

די לאָדן צו ; פאַרקייטלם, שווייננדיק, די מירן. אין שמוב ווערם מונקל מיטאַמאַל. די מאַמע זיצם אין ווינקל בלייך, חאָט מורא מים אַ ברעם צו רירן, דער מאַטע אַָבער שפּאַנט מים איילנדיקע,

ניכע מרים. דער שאַטן חינטער אים לויפם נאָך, וי ער װאָלם וועלן אים דעריאַנן... אַפּחד פאַלט אַף ב עבזיקן: -- װאָלש כאָטש דער מאַטע פון אַ חוסט, אַ זיפץ... זיך מאָן אַ בייזער... עפּעם זאַנן!...

דער זיינער בלויז--ער מיקעםט אין דער פינצטערניש

און קלאַפּט אַלץ שנעלער, מעמפּער, כמורנער,

וי ער װאָלט וועלן פון דער װאַנט אַרונטערשפּריננען.

דאָס מיקען ווערם געדיכטער, פולער, שווערער, העכער --

אָם װעט עם באַלד.-- דאָס איינציקע גערויש.-

דעם מאַמנם איילנדיקע מרים פאַרשלינגען.

און בעבזיקן וערם ענג אין חאַלדז. עם פעלם אים לופט צו אָמעמען... אים צים אין נאַם אַריין... אין דרויסן... -- ביז װאַנען וועם עס זיין אַזױ ?! װאָס איז דער מאַטע מימן שפּאַנען אויםן ?; אַ קוק מאַן אַפן הימל כאַטש! זאָל זיין אפילו דורך אַ לאָדן-שפּאַרע!-- דער הימל העננם אַן אויסנעשייערטער, פון חינטערן װאַלד אַפיר זייך שפּאַרמ אַ ווייסע שעפּסן כמאַרע. באַם נלח, קעננאיבער, הוידן זיך אין ווינמ די לאַדן און עם ווינט זייך שלאבעריק דער מויער, אַ װאַנן סקריפּעם אַף די הרודעם פון דער נאָס און אינעם שאַמן פון די גרויע ווענמז זיך שאַרם פאַרביי אַ בלודנער פּױער, און פונדערוויימנס גייט אַף זייער הויז-- מאקאר אוו חינטעראים-- פּאַראַסקע! מאקאר מראַנט חינטערן נאַרמל איינגעשטעקפם א האַק, פּאַ ראַסק ע--אַף די פּלייצעס עפּעם אין אַ זאַקן... עם עפנם זיך באַ בעבזיקן פאַנאַנדער בריימם דאָס מויל,

147

148

פון האַרצן דראַפּעם זיך צום האַלדז אַן אויפנעשריי נאָר בלייבם פאַרװאָרנן שטעקן הינטערן

לעפעלע באַ אים, וי אַ פאַרקילטער דריליע קנויל... די פויטע שטילקיים, דוכט זיך אים, לויפם אוף, ווערם אופנעשװאָלן, אַזש עס פּלאַצן שיר די ווענם. װאָס שמייכלט עס דער טאַטע אַזױ פּריקרע זיך

אין באָרד אַרײן ? װאָם איז באַ אים דאָס פּנים אַזױ מוראדיק צעקריממ?! װאָס טרייסלען זיך באַ אים אַזױ די הענט!?-- װאָלמ בעבזיק ניט נעוואוסט, אַז דאָס איז ער,--- װאָלם ער אים בשום אופן ניט דערקענט ! און -- פּלוצים לאַכט דער מאַמע זיך פאַנאַנדער

אַף אַ קול:

-- אָט, קום אַהער, מיין ווייב !... מיר האָבן נעסם !.. נעקומען היטן אונדזער האָב און נום... דו זעסט? פּאַראַסקע און מאקאר!

אין אָוונם בעת די זון האָט אַנגעהױבן אונטערניין האָט אַפן באַרג באַוויזן זיך אַ מחנה פּױערים, מיט רידלען אַף די אַקסלען און מים אַ נעזאַננ נעלאָזט זיך מימן שליאַך אין שמאָט אַרײן,

די בליאַסקענדיקע רידלען האָבן רוים נעשימערט קענן טונקעלען נאַלְד

פון לעצמן אָוונם-שיין.

אַ שטערן בלינקט

אין נאַס

אַרײן.

פאַרמאָג, אַז בעבזיק האָט זיך אופגעכאַפּם פון שלאָף האָט ער נעהערט פּאַראַסקען יאכמערן אין קיך.

די מאַמע האָט נעוויינט און מים אַ חייזעריקן קול געטענהט און געבייזערט זיך.

פּאַראַסקע שוערט זיך, אַז זי האָט קיין בייז חלילח נים געמיינם. נים מער-- מאקאר-- ער טענהם רק : --פאַרװאָס קומט פרעמדע זאָלן איזדיעקעווען ?1.. אַ פרעמדער קען, חלילה, נאָך דערלאַננן מים

דער האַק -- -- | און ---- װאָט, מאק !

דער מאַמע לאַכט און זאָנ איר צו--

אַז ער וועם האַלמן נאָר באַ פאָרן קיין אַמעריקע, וועם ער מאקארן שענקן פאַרדערפאַר...

די רוימע מעלקעדיקע קו.

און אַלם אַן אָדעראָף--װעמ ער איר געבן איצמז

אַ נאַנצן לאַבן קאָרן ברויט.

און.-- זאָל זי אויפהערן צו וויינען מחמת סיווערן איר די אוינן, נעבעך, רוים...

149

150

אין ווענ אַרײן

יֹ

יו ידי =

א 0 : : יי א. א ײ אט יא ב = עי = יֹ גי

4

א

ארי א

5 222 אי

ר = ה- ' * אט =ישנט. ד רז .

4.

.-

- 4 : א 0 = + אי : , = | = ל דל אש 1 +; : ץ 1 יט 2י י : : י {* ה + יו ,

5 צֹ

אַײין + |ו ' וט

ו

אין וועג אַרײן

2 4

האָם קיין חוזק ניט נעמאַבט, ט בעת ער האָם פּאַראַסקען אויסגערעדט דאָס האַרץ, און קלאָמפּערשמן דערביי נעלאַכט-- ;אַז ער וועם האַלטן נאָר באַ פאָרן קיין אַמעריקע, זאַנט ער איר צו, -- מאקארן שענקן פאַרדעפאַר... די רויטע מעלקעדיקע קוי"

איז, מילא--ווענן דער מתנח--בלייבם צו זעען נאָך. נאָר ווענן פאָרן קיין אַמעריקע, איז רעדם מען שוין אין שמוב די נאַנצע װאָך. פאַראַנען שוין אפילו קונים אַפן הויז און אַפּן מעבל... מער נים ווענן בעמגעואַנם ניים אָן אַ פּלונתא בלוין ; די מאַמע דרינגם, אַז פעדערן אין אַמעריקע איז נאָר מיט נאַלד צונלייך. דער מאַטע ווידער האַלמ, אַז דאָס איז נאָר אַן אייננערעדטע זאַך, אַז פעדערן זאָל מאַקע זיין אַזא מציאה באַ קאַלאַמבוסן -- װאָלם שוין אמ עריק ע-- דאָס לאַננ נעהאַם... קאַלאַמבוסעם מדינח איז נישקאַשע רייך! און שפּאַרנדיק זיך אָם אַזױ פּאַװאַלינקע האָמ מען פאַרקויפמז דאָס הויז, דאָס מעבל מיטן בעמנעװאַנט. די קו האָם אָפּנעקופט אַ קצב -- מים אַ פּנים פון אַ דעזענמער.

181

נאָר אַז דער קצב האָט די קו געמאַן אַ דזשווינע פאַרן שמריק און די בחמה האָט איר כמורנע מאָרדע אויסנעדריים צוריק און מיט אַ שמיל פּלאקסיוון קולאַ ברום נעמאַן -- האָט זיך דאָס פּנים באַ דער מאַמען אויסגעקרימט, אַשמײינער וי מען װאָלט באַ איר אַרױסנעשלעפּט א צאָן.

כאָמש ב עב זיק וייסט פאַרװאָס דער מאַמע האָם אין איילעניש די קו פאַרקויפט.- מען וויל זיך ראַטעװען פון מויט, איז שניידם מען אָפּ אַ פּאַלע... און מע לויפט ! אַן עולח אָבער, טראַכט זיך בע בזיק, איז דאָס פאָרט ! פאַרקויפן צו אַ קצב אַף דער שחיטה-- האָט מען נים נעמאָרט!

און פרייטיק בעת די מאַמע האָם דערלאַננמ צום טיש דאָס שטיקל פלייש,

האָט ב ע ב זיק זיךניט צונערירם דערצו: ווער ווייסט צי איז דאָס ניט פון זייער קו?!...

באַנאַכט האָט זיך נעחלומם ב עבויקן,

אַז ער זיצם רייטנדיק באַ דער בחמה אַפן קאַרק

און נאַלאָפּירם מים איר אַדורכן מאַרק.,

ער ריים, -- נאַר אַף די פּלייצעס לינם באַ אים

אַזאַ משונחדיקער נרויפער פּאַק --

אַ באַרן ז

און הינטער דער בחמה לויפם מא קאר

און פאָכעם מים אַ לאַננער בלישטשענדיקער האַכ. פּאַראַסקע חאַלש אים פאַר אַ פּאָלע פון קוזשוזד און יאָמערם... ווישם די אוינן מים אַ זאַק...

192

נים בעבוזיק מיטדישמיועלעך

אַ קיצל די בחמה חינמערן סאַמע בויך, דערלאַננט זי זיך אַ חויב, אַ דרינע מיט די פים,

און ווערם פאַרשוואונדן אינדערהויך.

מאקאר פאַרמעסט זיך מים דער לאַננער האַק, און מרעפם דער ברונזער לבנח נלייך אין באַק... כאַפּט ב עבזיק אַףדערניך זיין פּאַק

און העננם אים אויף אַף איר

און ווערם מים איינמאַל גרינג

אט -- ממש וי דער שאַמן פון אַ שמעמערלינג.

אַז בעבוזיק האָמ דיאוינן אופנעמאַבמ, איז קעננאיבער אף דער נאַקעמקים פון װואַנ געהאַנגען שוין די ערשטע פּאסטע ליכט פון ווייסן מאָג.

אין קיך האָס עמעצער מים שווערע מרימז

אַרומנעשפּאַנ, נענאַסן נענלװאַסער און נעחוסט. אים דאַכם, ער הערם דעם פעמער מאירם קול. ער האַם באַציימנם זיך דערוואוסיז פון מאַמנם פּלוצימדיקער פאָרעניש און בייזערם זיך: -- אים אָנגעקומען וי אַ נוי הינמערן באַרנ אינמיצקע דרינען... מימאַמאָל!

אין בעבזיקם בײנעראָבער לינטנאַך

האַרם דער שלאָף; די וויעם קלעפּן זיך... ער דרימלם איין אַ קאַפּ, און פילם, וי דורכן דדימל זיפּט זיך דער נערויש-- פּאַנמאַפל ווייכע שאַרן זיך באַ דרערד, די מיר די דרויסנדיקע סקריפּעם, מאַכמ זיך אוף; באַװענט זיך און פאַרמאַכט זיך מים אַ קלאַפּ.

199

אין שמוב ווערם שמיל, ניט מער, --

אינדרויסן, פּאַרן מויער הירזשען פערד,

אַ גלאָק פאַרזשאַװערם דרינזשעמ מרח-שחורחדיק און שווער.

אַז בעבזיק האָט זיך אופּנעכאַפּם צום צוויימן מאָל, האָט ער נעמראָפן שוין די מאַמע אין איר פומער אָננעמאָן, דעם קאָפּ אַרומגעקוטעט מיטן מערקיש-רויטן שאַל; די אוינן רוים, דאָס פּנים בלייך, פאַרטרערט. און באַ די מאַנסבילן האָבן שעמעוודיק געקלאַנט די בערד. באַם פעמטער מאיר אַף די שטיוול, זעם ער, לינמ אַזאַ מין צינל-געלע, קלעפּעדיקע ערד. ער שמויסט זיך אָן : --- ווייזם אויס מע פאָרם.---- גענאַנגען זיך נעזעננען מים דער באַבען

אַפן גומן אָרט. אַפן באַרג אָם קריכט די פור אַזױ ;אפ פאַרביי די געסלעך שטילע?-- יצע מען שלעפּט זיך וי צו אַ

154

לויה, חס-וחלילה !

באַ יעדערן די צוננ,

וי צונעקלעפּמ צום נומען. מע שוויינם, אָם וי עם װאָלם דאָס לשון אָפּנענומען.

דעם באַלענאַלעס פערד, -- אפילו זי במחילה, פאַרשמייען און חיטן זיך

אַ הירזשע מאָן אפילו...

עם פאַלטאַף ב עבוזיקן אַזאַ מין מרה-שחורה : --

װאָס היט מען זיך אַזױ?

פאַר וועמען האָט מען מורא ?!

צי איז דאָס נים צומאָלֿ,

דאָס אַלץ, אַ וויסמער חלום? אַ ווילד פאַרבלענדזעניש?-- ניט נומע, חס-ושלום?!

נאָר וי געשיקט זיך עם?.-- ער הערט דאָך הענער קרייען ! און אַפּן מזרח-ראַנד

הייבם אָן דער מאָג שאַרײען!

און אַז עם קרייעט דער האָן

און נאָך פאַרמאָג, אַיפּשימאַ, --- איז, וו זשע קענען דאַן נים-נוטע האָבן שלימה?!

און אָם איז דאָך דער באַרג, אין זון אַ ראָזלעך-העלער, און אונטן שטיבעלעך,

וי פלינן אַף אַ טעלער.

דאָרט שלענגלט זיך דער שליאַך, און אַפן שליאַך -- אַ מיידל !

זי לויפם אַרױף צום באַרו.-

איז דאָס צומאָלניט פריידל!?

158

150

עם קריכט וי אַ טאראקאן פּאַמעלעכל דער װאָנן :

-- לויף ניכער, פריידעלע! דו וועסם אים נאָך דעריאָנן !

די פור, ואס ראטשקעוועמ אַרױף דעם וועג דעם שווערן, -- דערנרייכן וועם דעם באַרנ

און נאַכדעם. - נעלם ווערן...

אוי }-- שוין דערנרייכט דעם שפּיץ. מע קען ניט פאָרן העכער!-- אַזױ פיל פענצטערלעך! אַזױ פיל זון און דעכער !

נאָר וואואיז פריידעל? הפּנים מיד נעװאָרן.

אױ, פריידעלע, דיפור הייבם אָן אַרונטערפאָרן !

דאָס שמעמעלע פאַרבלענדמ, פאַרבליאַקעװעט... פאַרפאַלן ! קוים-קוים מע זעט נאָך אָן

די קלויפמער-צלמים שמראַלן...

נו, סוסימלעך חייבמ אוף די קאָפּיטעם, במחילח : מיר קענען נאָך דעם באַן פאַרשפּעמיקן, חלילה.

מען זאָג די באַנען פליען

וי שדים אין אַ זויכער.

און אַפן ים די שיף --

דער אַדלער פלִיט ניט ניכער!

דעם אַדלער זעט ער נישט -- עם פליען מויבן ווייסע.

און זיי דערמאַנען אים

אָן ניסעלעם אַמעשה:

-- צוויי מויבן האָבן זיך נעמאָן אַמאָל באַמיען, -- דעם בריימן מיפן ים באַנאַנד אַריבערפליען.

-- אַז דו וועסם ווערן מיד, זאָלסטו דאַן נעמען ברומען, על איך דערהערן און

אין ציים צו הילף דיר קומען..

און איך װועל אויך פאַר דיר

מיין מידקיים נים באַהאַלמן..

און אין אַ שטורמווינט

זאָלסמו מיך אונמערהאַלטן...

נעקומען אָבער איז

אַ שמורם ווילד צױאָנן.-- די מייבעלעך צעשיידמ, אין וויסמן ים פאַרמראַנן.

איין מויב איז אַפן ים אין שמורם אומנעקומען, -- איז לינם זי אַפן נרונם

און הערט ניט אוף צו ברומען.

די צוויימע האָם דער ווינט, וואו אַף אַ פעלז פאַרמראָנן. איז, --- זיצט זי אַף אַ ריף

און הערם נימ אוף צו קלאָנן...

157

108

נאָר אַז דער שמורמווינם וועקש אוף די זיבן ימען, -- ברעננט ער די בענקעניש, די מייבעלעכם, צואַמען.

און ווער עם הערם אין ווינמז דאָס שותפותידיקע ברומען, -- וועם קיינמאָל שוין צום ברענ,

וואוהין ער שווימם, ניט קומען.

ער וועם דאָס בענקעניש פון ביידע מויבן אַרבן; זי וועם פאַרצערן אים, פאַרפּייניקן ביז שמאַרבן!...

(5 += +

אַז בעבזיק װעם דעםים אַריבערפליען בשלום -- וועם ער אים שרייבן דאַן :

-- אַלֶץ, אַלץ איז נאָר אַ חלום,

די ערד, דער בריימער ים.

דער הימל און דער שמורעם, -- מיר וועלן זיך נאָך זען.

האָב נאָר ניט קיין יפורים !

וועסט קומען נאָך צו מיר.

דו חערסט, ידידי ניםל?! איך בענק נאָך דיר אַזױ!

און דז-- בענקסם אויך אַביסל?

טייטש

א אַנער -- א זכר-פערד איקאָנע -- א הייליק בילד

ארגילע ---א טערקישע ליולקע, א וואסער-פלאש ליולקע

= באָברעם -- פּארען זיך, זוכן, נישטערן

באנטע -- באלקן, קראָקווע, כוידעם- באלקן

בוריאן --- װוילד-גראָז, ווילדע כלעטער, ווילד-פלאנץ

בעבעט -- פּלאפּלט, רעדט אומפאר- שטענדלעך

בלודנע -- פארבלאנדזשעט, פארלוירן

בוראטשקאַווץ -- בוריק-רויטלעך

בריטשקע -- קאָוטש

בולאנע -- קאשטאן-גרוי

באיארענעם -- הערן געסט בא א חתונה,

אזא ומין טיטול

2

גנופיק --- מעסער? מיט א הילצערנעם הענטל

גניאדע -- רויטלעך-גרוי. ליים קאָליר (גייט איבערהויפּט אויף פערד) ײ

דזיאבעלע -- פּענק, אן אױיפשפּראָץ פון א ציינדל

דעזענטער -- איינער װאָס אנטלויפט פון

מיליטער דינסט דריליעווען -- בויערן, נגראָבלען

דרינזשעט --- קלינגט וי אַן אָנגעשפּאָל- טענע כלי, אן הייזעריקלעכער קלונג

דריגע --- צאפּלן, זיך שליידערן

ה הנוי --- מיסט, שטאל-אפּפאל

װאָרט

ט

װאָליקעס --- פּוישטענע שטיוול

וויון --- א מין פיש, וואס ווארפט זיך וי א שלאנג

װאָט טאק! -- אָט אַזױ!

וויזעלע --אזא מין חיהעלע, א רירעוו- דיקעס, צאפּלדיקס

וויזל-מיר -- ראם, ביזון

זאווארוכע --- שנייישטורם, זאוויי

זיקנה -- א גרויע בארד, נגענוצט אין אוקריינע

זאבאָבאַנעס -- איבערגלויבן, באָצרעס

זװאָסטשיקעס -- שמייסער, קוטשארעס, בעל עגלה

זשוואווע -- רירעוודיק, באווענלעך, ענערגיש

זשאָלאָדנע -- חזיר-נוס, אייכל

זשמורעט --- בלינצלט מיט די אויגן, האלט ביים איינשלאפן

זשערעבטשיקל --- א יונגער אגור, א קאָשיק

זשמעניע --- הויפן, הענט-הויפן

זשלאָב --- נרוביאן, בור

ט טיינץ -- סיקרעטנע, פארבארגן טראנמעס -- שמאטעס טריפּעט -- צאפּלט, וואהפט זיך טינקעוועט -- קאלכט, שמירט מיט דינעם קאלך-ליים

טשופּרינעץ -- טשוב, פאטלע האר איבערן שטערן

טשאָבעטעס -- פּויערישע שטיוול

כֹ כאטקע -- פּויעריש לייט-שטיבל כלאָפּ -- פּוער יונג כרופּלע -- הייזעריקלעך, פון ווארט כרופּען אין האלדז

ל ליוז --- אזא ביטערע שמירעכץ, װאָס פרויען נוצן בשעת אנטוויינען קינדער

לעוואדע -- א גראָז קאנקע אין מיט פון א טייך

מ מארכאַָרקע -- גראבלעך געמאלענער טאבאק מוזשיקעם --- אוקריינישע פּויערים

= סוזימע -- א מין בורקע, א דיקער געװואַנטענער מאנטל סקאַוורעדעס --- פרייפאַנען סקאדראָנען---פלאטע, ראָטעס פאלדאטן סאכארנע זאוואד --- צוקער פאַבריק סקאָרינקע -- סוכארטשיק, דאר שטיקל ברויט

5

פּאלאניק --- הילצערנער לעפל

פּאַסטעלעס --- פּויערשע שיך געמאכט פון איין שטיק לעדער

פּאיעס ---א פּויערשער גארטל

פּאָרשקעט -- פּארשקעט מיט די ליפּן, פּארשקעט וי א קאץ

פּאָלעקעס -- אויסגעהעפטע באמוועל אַזאָרן אויף העמדער פון פּוױיערן פרויען

פּראזניק --- חגא, פּויערשער יום טוֹב

פאניטשל -- פּריצל

פּאסטקעס --- אויף צו פאננן פייגל און חיות

פּאָכירן -- בלאטער, וואס מען קריקט נאך אן אפּברי

פּאָדלע -- שלעכט, פארדאָרבן

פּאָדעליק --- שויס

פּראקליאטע -- שלעט

פּריקרע -- ניט אנגענעם, מאדנע

פּרינדעט זיך -- פּוצט זיך פּאַפּעליאטע -- אשקקאֲליר פלעדערוויש --- א פליג? פון א טויטער

גאנדז, װאָס מען נוצט באם אויוון פּריסיק --- זשאר, רויטע פייער פונקן פּראָשע -- פארשטויבן

צ צווינטער --- נויעשער בית עולם

ק קאניצל -- נאכט לעמפּל, איקאנע לעמפּל ,קאָטא? -- א קאָטע פון דער סמעטענע, אן אויסרוף צו פארטרייבן א קאץ ,קאָזאק" -- א קאָזאצקע טאנץ קאָזעלקעס -- אקראבאטישע שטיק, זיך איבערקוליען קישמיש ---אזא לעקעך מיט ניס און ראָזשינקעס קאַרינציעס -- טאבאס געמאכט פון די

ווארצלן פוֹן מאבאק

קאָרטשמע" -- שענק, גאסט הויז קוזשוך --- א פּויערשער פּעלץ קיטקע -- א געפלאכטענער קויליטש קאמאָד -- אן אלמער מיט שיפלאדן

שׂ

רעפארן -- שפּרונזשינעס בא א קאוטש אָדער בריטשקע

שש שארעווארעס---ברייטע פּויערישע הויזן שליארעס -- געפעלדלטע בענדער אָדער בליאנדן שקארמיצן --- אויפגעוויקלט פון פּאפּיר, וואס זעט אויס וי א היטל צוקער שטשיטינעס -- חזיר-האר שאפּקע -- פּועריש פּעלצן היטל שרעטעלע -- א מין שדל (געוויינטלעך גענוצט אין גוטן מוט)